Κατάρρευση, ευρώ και Αριστερά

Σωτήρης Βλάχος


Μέσα σε λίγες μέρες λες και η Κύπρος έχει γίνει ένα άλλο μέρος.

Κάτω από την πίεση της κρίσης και της παράλυσης του τραπεζικού συστήματος αλλά και της οικονομίας,  η Τρόικα καταργεί το απαραβίαστο της ατομικής ιδιοκτησίας που είναι ο ακρογωνιαίος λίθος αυτής της κοινωνίας. Δισεκατομμύρια αφαιρούνται από τους  ιδιόκτητες τους, όχι τέλος πάντων για βοήθεια στην αντιμετώπιση μιας κοινωνικής δυστυχίας, αλλά για να καλυφτούν οι ζημιές που έφερε η εγκληματικά κερδοσκοπική λειτουργία των τραπεζών τα τελευταία χρόνια.
Οι δυο πυλώνες γύρω από τους οποίους περιστράφηκε η πολιτική τους σε Ελλάδα, Ισπανία κλ., αυτοί της λιτότητας/πτώχευσης της κοινωνίας και των ιδιωτικοποιήσεων, δεν έχουν αποδώσει και κινούνται προς πράξεις που  σύμφωνα με όλους τους νομικούς και ηθικούς τους κανόνες  δεν είναι παρά ληστεία.

Αυτή την  ακραία κίνηση    δοκιμάζουν πρώτα στην  Κύπρο που χρησιμοποιούν σαν πειραματόζωο για να δουν πως κινούνται παρακάτω.

Από την μια μέρα στην άλλη η Κύπρος περνά στην βαρβαρότητα και η Αριστερά είναι τραγικά  απροετοίμαστη. Έχοντας χάσει  από τον ορίζοντα  της την πιθανότητα καπιταλιστής κατάρρευσης, έχει μείνει  αμήχανη μπροστά στις εξελίξεις αλλά και χωρίς συμμάχους αφού οι «πατριωτικές δημοκρατικές δυνάμεις», το απίστευτο αυτό συνονθύλευμα καιροσκόπων, έχει τραβήξει προς του ταξικούς του συμμάχους.

Η δεξιά στην Κύπρο θα σύρεται, μέσα σε εξελίξεις που δεν ελέγχει, σε κάθε είδους αγυρτεία αλλά και ολοένα πιο σκληρή εφαρμογή  της λιτότητας και ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου. Μόνο και μόνο όμως για να διαπιστώνει επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης μέχρι να καταλήξουν στην μοναδική άλλη καπιταλιστική συνταγή, αυτή της εξόδου από το ευρώ. Μια πολιτική που έχει τον ίδιο και μοναδικό στόχο όπως η λιτότητα και τα μνημόνια: να πουλάς πιο φτηνά. Η μόνη διαφορά που υπάρχει μεταξύ των τριών μεθόδων είναι ότι αν μπορούσαν οι δυο πρώτες να χαρακτηριστούν διαδικασία αργού θανάτου, η τρίτη θα είναι ακαριαίος θάνατος.

Η ιδέα για  εθνικές  λύσεις σε οποιαδήποτε χώρα με επιστροφή στο παλιό της νόμισμα, μέσα στα πλαίσια μιας κρίσης που δεν είναι εθνική αλλά Ευρωπαϊκή, παγκόσμια, είναι ουτοπία. Στην περίπτωση της Κύπρου αποκτά και μια αστεία διάσταση.

Αποχώρηση της Κύπρου από το ευρώ θα  της επέτρεπε, μας λένε,  να ανταγωνιστεί πιο φτηνά μέσα από υποτίμηση του νομίσματος της. Δεν μας λένε όμως τι θα γίνει στα δάνεια και στις δόσεις της που θα αυξηθούν από την μια στιγμή στην άλλη όσο θα υποτιμηθεί το νόμισμα της? Δεν μας λένε τι θα κάνουν οι υπόλοιποι ευρωπαίοι? Πως θα απαντήσουν σε μια εχθρική Κυπριακή αποχώρηση από το ευρώ με στόχο να τους ανταγωνιστεί ποιό φτηνά?

Η έξοδος από το ευρώ και η υποτίμηση του νομίσματος θα είναι εντελώς καταστροφική. Δεν θα έχει καμιά ελπίδα επιτυχίας σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης και πλαίσιο ανελέητου καπιταλιστικού ανταγωνισμού, ακόμα και αν δεν υπήρχαν τεράστια χρέη.  Δεν  είναι παρά η αρχή εμπορικού πολέμου που μέσα στα πλαίσια της γενικής κατάρρευσης θα είναι απλά το πρώτο στάδιο των άλλων πολέμων. Οι πιο σοβαροί αστοί το αντιλαμβάνονται και τρέμουν μια τέτοια εξέλιξη. Και ακόμα περισσότερο στην Κύπρο όπου μέσα στους χώρους της δεξιάς μόνο τα πιο καιροσκοπικά στοιχεία τύπου Λιλικα και η εκκλησία τόλμησαν προς το παρόν να διατυπώσουν ανοικτή έκλυση για αποχώρηση από το ευρώ.

Εντελώς απροετοίμαστη η ηγεσία της επίσημης αριστεράς για τέτοιες συνθήκες παίζει και αυτή με την ιδέα της αποχώρησης, που αν πραγματοποιηθεί θα  της φορτώσουν  όλες της τραγικές και ακαριαίες συνέπιες της.

Το ίδιο επικίνδυνα είναι και τα πολικά μηνύματα ενός τέτοιου συνθήματος. Και πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί σε μια περίοδο όπου η κρίση θα τρέφει ταυτόχρονα και τις επαναστατικές αλλά και τις αντιδραστικές, εθνικιστικές κλπ απόψεις. Το σύνθημα της αποχώρησης από το ευρώ φορτώνει σε ένα νόμισμα της ευθύνες της καπιταλιστικής κρίσης,  βάζει το στίγμα ότι όσα δεν μπορεί να μας δώσει το κακό νόμισμα των ξένων και ο κακός Ευρωπαϊκός καπιταλισμός, θα μας το προσφέρει η καλή μας λίρα και η καλή καπιταλιστική Κύπρος.

Σε μια εποχή όπου η Γερμανία μπαίνει στο στόχαστρο όχι γιατί είναι η κύρια καπιταλιστική δύναμη της Ευρώπης που αναπόφευκτα διεκδικεί και τον κύριο λόγο στις αποφάσεις και τα μνημόνια, αλλά διότι είναι Γερμανία, οι απόγονοι του Χίτλερ που συμπληρώνουν το έργο του, πρέπει η απάντηση της Αριστεράς να είναι ότι όσο εχθρός μας είναι οι Γερμανικές Τράπεζες, άλλο τόσο σύμμαχοι είναι οι Γερμανοί εργαζόμενοι, ο απλός κόσμος, που μαζί με τους υπόλοιπους ευρωπαϊκούς λαούς, που ο ένας μετά τον άλλο θα πέφτουν θύματα της ίδιας καπιταλιστικής επίθεσης,  θα αποδειχτούν οι μοναδικοί αξιόπιστοι σύμμαχοι στην αντιμετώπιση των μνημονίων και της Τρόικας.

Ανοβολή διαμαρτυρίας έξω από τη Βουλή - θα γίνει τη Δευτέρα 18/3 στις 15:00

Αναβλήθηκε για αύριο η Ολομέλεια της Βουλής

Η προγραμματισθείσα για τις 16.00 το απόγευμα συνεδρία της Ολομέλειας της Βουλής των Αντιπροσώπων κατά την οποία το νομοθετικό σώμα εκαλείτο να ψηφίσει επί του νομοσχεδίου για το κούρεμα των καταθέσεων αναβάλλεται για αύριο. Όπως πληροφορήθηκε το ΚΥΠΕ από τη Βουλή, οι προγραμματισθείσες για σήμερα δραστηριότητες του νομοθετικού σώματος αναβάλλονται για αύριο, συμπεριλαμβανομένης και της συνάντησης του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη με τους Βουλευτές που ήταν προγραμματισμένη για τις 11.30 σήμερα. Για το λόγο αυτό, αναβάλλεται και η διαμαρτυρία έξω από τη Βουλή.

Θα είμαστε εκεί αύριο Δευτέρα 18/3 στις 15:00.

Μνημόνιο vs Έξοδος από το ευρώ, του Σωτήρη Κάττου

Εισαγωγή-Προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας 2013-Σύντομη ανασκόπηση

Η πολιτική διαχείριση σοβαρών πολιτικών και οικονομικών θεμάτων ιδιαίτερα όταν αυτά αφορούν την ίδια την επιβίωση και ευημερία της κυπριακής πολιτείας επιβάλει την αναγκαιότητα ύπαρξης όχι μόνο πολιτικής αλλά και επιστημονικής επάρκειας για την αντίληψη και πρόβλεψη των συνεπειών συγκεκριμένων αποφάσεων. Εκτός των άλλων βασικός στόχος της επιστήμης είναι η πρόβλεψη για να καθίσταται εφικτός ο έλεγχος. Για να μπορέσει κανείς να προβλέψει πιθανά αποτελέσματα θα πρέπει πρώτα να είναι σε θέση να αποτυπώσει τις μεταβλητές που καθορίζουν και επηρεάζουν αποτελέσματα καθώς επίσης και να αναλύσει και τις δυναμικές τους. Πιο συγκεκριμένα το πολιτικοοικονομικό περιβάλλον που αντιμετωπίζει η Κύπρος και μέσα στο οποίο κινείται παρουσιάζει τις πιο κάτω κύριες και πολύπλοκες μεταβλητές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις πρόσφατες ανακοινώσεις της προβλέπει συρρίκνωση της κυπριακής οικονομίας μέχρι το 2015. Προβλέπει ακόμη αύξηση της ανεργίας στο 14% και του δημόσιου χρέους στο 102,7 % το 2014. Σημειώστε επίσης ότι με την βεβιασμένη και μη σοφή στήριξη της Λαϊκής Τράπεζας με 1.8 δις ευρώ το δημόσιο χρέος από 71.1% το 2011 ξεπέρασε το 86% το 2012 (στοιχεία Ευρωπαϊκής Επιτροπής) και όλα αυτά χωρίς τις συνέπειες του επικείμενου μνημονίου, το οποίο ζητεί μέτρα περιορισμού ύψους που αντιστοιχούν στο 7,25% του ΑΕΠ που αντιστοιχεί περίπου σε πέρα των 1250 εκ. σε περικοπές μέχρι το 2016 αλλά ταυτόχρονα ζητά και πλεονάσματα την ίδια περίοδο ύψους 752 εκ. ευρώ (4% του ΑΕΠ). Κάποιος εύλογα διερωτάται πως μπορείς να ζητάς τέτοια πλεονάσματα όταν οι προβλέψεις μιλούν για συρρίκνωση του ΑΕΠ χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πολλαπλασιαστές της συρρίκνωσης για τέσσερα χρόνια. Το ΔΝΤ με βάση τα δικά του μοντέλα δημοσιονομικής προσαρμογής θέτει ως όριο το 4,5% του ΑΕΠ στην εφαρμογή περιοριστικής πολιτικής. Επομένως η μόνη λογική απάντηση είναι μέσα από την φτωχοποίηση της κοινωνίας. Περαιτέρω διακυβεύεται και ο εταιρικός φόρος του οποίου απότομη διαφοροποίηση θα προκαλέσει ένα νέο σοκ στην κυπριακή οικονομία καθότι δεν έχει δομικό βάθος.

Ο Αμερικανός καθηγητής Willem Buiter¹ στην εμπεριστατωμένη μελέτη του αναφορικά με τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας σημειώνει: «το χάσμα ανάπτυξης του 2012 μεταξύ των ΗΠΑ (+2,2) και της Ευρωζώνης (-0,4) θα αποτυπωθεί στο 2.6%, το μεγαλύτερο από το 1993. Η διαφορά κατά τον καθηγητή Buiter θα διευρυνθεί στο 3.4% το 2014 και συνεχίσει διευρυνόμενο. Η Ευρώπη θα υστερήσει σημαντικά και κυρίαρχοι παίχτες θα είναι οι ΗΠΑ και η Κίνα (Buiter, 2012). Κατά τον ίδιο το ονομαστικό ΑΕΠ της ευρωζώνης θα πέσει από το 78% σε σχέση με το αμερικάνικο το 2012, και μέχρι το 2025 θα περιοριστεί στο 66%. Η Ινδία, κατά τον ίδιο, θα ξεπεράσει την Γερμανία το 2020. Η Γερμανική ανάπτυξη θα περιοριστεί για το: 2013 (0,5), 2014(0,3), 2015 (0,9) και 2016 (1,1). Όπως αναφέρει ο ίδιος αυτό αποτελεί μια αργή ασφυξιογόνα διαδικασία μαζί με τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης και προφανώς μεταξύ αυτών και η κυπριακή οικονομία που σε περίπτωση υπογραφής της μνημονιακής σύμβασης μέσα σε αυτό το πλαίσιο δεν υπάρχει δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους. Στην Ευρωζώνη αναμένεται περαιτέρω συρρίκνωση και ύφεση για το 2013-2014 λόγω της προβληματικής αρχιτεκτονικής του ευρώ (Friedman², Stiglitz³, Krugman⁴, Rοubini⁵) όπου θα οδηγήσει στην περαιτέρω απομόχλευση του ιδιωτικού τομέα, τις εγγενείς αδυναμίες του τραπεζικού συστήματος, την αυστηρή δημοσιονομική λιτότητα και τις πιέσεις στα χρηματοπιστωτικά, τα οποία όλα μαζί θα περιορίσουν ακόμη περισσότερο την ολική ζήτηση (Buiter, 2012). Άλλωστε αυτά τα δεδομένα επιβεβαιώνονται από την ανάλυση για την βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους των κρατών μελών (ECB, Monthly Bulletin, April 2012, p.69) όπου μεταξύ άλλων σημειώνει ότι ο λόγος (ratio) ΧΡΕΟΣ : ΑΕΠ πρέπει οπωσδήποτε να επιστρέψει στο 60%. Όπως τονίζει σε αρκετές χώρες της Ευρώπης αυτό θα απαιτήσει μια μακρόχρονη δημοσιονομική προσαρμογή και επιμένει σε αδιαπραγμάτευτη αυστηρή δημοσιονομική λιτότητα, την δημιουργία πρωτογενών πλεονασμάτων 4% του ΑΕΠ και συνεχών διαχρονικά πλεονασμάτων το 2016, όπως υπογραμμίζει. Κατά την ίδια ανάλυση το νέο δημοσιονομικό σύμφωνο απαιτεί την αυστηρή προσήλωση στο «σπάσιμο του χρέους» (Debt break). Συνεπώς αυτή η επιμονή για περαιτέρω δημοσιονομική προσαρμογή μαθηματικά οδηγεί σε απρόβλεπτες δραματικές κονωνικοοικονομικές και πολιτικές συνέπειες.

Σε σχέση με την βιωσιμότητα του χρέους στην μελέτη τους οι καθηγητές του πανεπιστημίου του Antwerp (Βέλγιο), Van Poeck and Wijffelaars (2012) σημειώνουν ότι για να μπορεί κάποιος να ελπίζει σε ικανοποιητική χρηματοδότηση του δημοσίου χρέους, αυτό δεν πρέπει να ξεπερνά το 85% και ταυτόχρονα να μην διασυνδέεται με οποιαδήποτε επανακεφαλοποίηση του τραπεζικού τομέα. Φυσικά υπάρχουν και εξαιρέσεις όπως η Ιαπωνία όπου το δημόσιο της χρέος είναι γύρω στο 200% αλλά λόγω του οικονομικού της εκτοπίσματος το χρηματοδοτεί χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα περισσότερο από εσωτερικούς πόρους. Με βάση τα οικονομετρικά τους μοντέλα η χρηματοδότηση του δημόσιου χρέους όταν είναι κάτω από 85% οδηγεί σε χαμηλότερο επιτόκιο, σε αντίθεση όταν αυτά συνδέονται με επανακεφαλοποίηση των τραπεζών όπου το επιτόκιο αυξάνεται δραματικά. To δημόσιο χρέος της Κύπρου, σε ένα περιβάλλον παρατεταμένης λιτότητας και οικονομικής συρρίκνωσης, μόνο εκ θαύματος θα είναι βιώσιμο αφού ακόμα και το 2013 εκτιμάται ότι το ΑΕΠ θα υποστεί μια συρρίκνωση του 3.5%. Ακόμη και η PIMCO εάν καταλήξει στο τέλος στο καλύτερο σενάριο που είναι τα 9,3 δις ευρώ λαμβάνοντας υπόψη και το ρωσικό δάνειο των 2,5 δις που πρέπει να εξοφληθεί το 2016, καθώς και την αναχρηματοδότηση του δημοσίου χρέους με 6 δις μέχρι το 2016, την άμεση χρηματοδότηση του δημοσίου με 1,5 δις αυτό σημαίνει ότι το κυπριακό δημόσιο χρέος θα είναι 9,3 δις +2,5 δις+1,5 δις + (14 -1,8 δις)=25,5 δις διαιρετέο κατά 17,5 που είναι το κυπριακό ΑΕΠ το ratio ΧΡΕΟΣ: ΑΕΠ= 146%.

Ήδη το ΔΝΤ ξεκάθαρα δηλώνει ότι το κυπριακό χρέος δεν είναι βιώσιμο ενώ από την άλλη ένα πιθανόν κούρεμα θα ήταν εξίσου καταστροφικό με την υπάρχουσα δανειακή διασύνδεση κράτους-τραπεζών.

Table 1: Exposure of Bank of Cyprus and Cyprus Popular (Laiki) Bank to Greece (end 2011)

	in EUR	billion	in % of total	assets	in % Cypriot	GDP
	Bank of Cyprus	Cyprus Popular (Laiki) Bank	Bank of Cyprus	Cyprus Popular (Laiki) Bank	Bank of Cyprus	Cyprus Popular (Laiki) Bank
Holdings of Greek Government bonds	0.6	0.7	1.6	2.1	3.5	4
Direct loans to borrowers in Greece	10	11.8	26.4	34.7	57.6	68.1
Total	10.6	12.5	28	36.7	61.1	72.2

Source: Quarterly reports of the reporting banks and own calculations.

Ως ποσοστό του ΑΕΠ η έκθεση αυτή αντιπροσωπεύει το 133% του ΑΕΠ σε ένα οικονομικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη αστάθεια και πληθώρα αστάθμητων παραγόντων .

Ως εκ τούτου ο ισχυρισμός περί συστημικού κινδύνου δεν ευσταθεί καθότι ξεπερνά την ίδια την βιωσιμότητα και την συνολική οικονομική δυνατότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Για παράδειγμα όταν η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου παρέμβηκε για να διασώσει την Royal Bank of Scotland με 45 δις στερλίνες αυτό αντιπροσωπεύετε το 2,9% του βρετανικού ΑΕΠ. Στην περίπτωση της διάσωσης των κυπριακών τραπεζών από την Κυπριακή Δημοκρατία αυτό προσεγγίζει στην καλυτέρα των περιπτώσεων το 60% του ΑΕΠ, σε συνθήκες απώλειας νομισματικής κυριαρχίας που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την δυνατότητα του κράτους, καθότι το κράτος έχει απολέσει το κυρίαρχο εθνικό οικονομικό εργαλείο της συναλλαγματικής ισοτιμίας, το οποίο επηρεάζει άμεσα και την διαχείριση του δημοσίου χρέους.

Ευρώ και προ-κυκλικές πολιτικές

Ο Stiglitz (2010), μεταξύ άλλων αναφέρει: «περιορισμοί που επιβάλλονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης και σχετίζονται άμεσα με το μέγεθος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και δημοσίου χρέους αποτρέπει τη χρήση αντικυκλικών (αντιϋφεσιακών) δημοσιονομικών πολιτικών για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στα οικονομικά “shocks”» (σελ.16). Και περαιτέρω σημειώνει ότι: «μια οικονομία μπορεί να είναι σε θέση να απορροφήσει μικρά “shocks” αλλά τα μεγάλα [αυτό που επιβάλλει η Τρόικα στην Κύπρο] έχουν αναντίστοιχες σοβαρές συνέπειες…και υποχρεώνουν τα κράτη σε ανακυκλούμενες υφέσεις» (σελ. 13).

Ακόμη και ο νεοφιλελεύθερος διακεκριμένος νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman σημείωνε πριν το θάνατο του το 2006 ότι η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης λειτουργεί ως «χειροπέδες σε δύσκολους καιρούς» . Κατά τον ίδιο η συναλλαγματική ισοτιμία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για επαναξιολόγηση του χρέους καθώς επίσης και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Κατά τον ίδιο η ευρωζωνική αρχιτεκτονική είναι σαν ένα σπίτι που εάν πάρει φωτιά οι ένοικοι του δεν έχουν διέξοδο διαφυγής. Οι πολιτικές αυτές οδηγούν σε αυτό που ονομάζουν στις ΗΠΑ «δημοσιονομικό γκρεμό» (fiscal cliff), αύξηση φόρων και μείωση δαπανών και που αποτελεί την βασική οικονομική (μνημονιακή) φιλοσοφία στην Ευρώπη. Εάν δεν είχε επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ Ομπάμα-Κογκρέσου, θα μειώνονταν οι δαπάνες κατά 560 δις δολάρια όπως αυτό προκύπτει από προηγούμενη συμφωνία και αυτό θα προκαλούσε μια συρρίκνωση του αμερικανικού ΑΕΠ κατά 4% και αύξηση της ανεργίας κατά 2 εκατομμύρια. Περαιτέρω κατά τον Friedman ο αποτελεσματικότερος τόπος διαχείρισης του δημοσίου χρέους και ανάπτυξη της οικονομίας εστιάζεται κύρια μέσω της νομισματικής υποτίμησης που κατά τον Paul Volcker, πρώην διοικητή της Fed, η νομισματική κυριαρχία είναι ότι πολυτιμότερο για μια εθνική οικονομία. Όλα αυτά τα εργαλεία δεν τα έχουν στην διάθεση τους τα κράτη μέλη της ευρωζώνης. Ο καθηγητής των οικονομικών στο πανεπιστήμιο της Νέας Υορκης, Nouriel Roubini (2012), σχολιάζοντας την οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα με τα δεδομένα της τονίζει ότι η έξοδος της από το ευρώ θα είναι λιγότερο επώδυνη από την παραμονή της στο ευρώ.

Κατά την εκτίμηση του η επιστροφή στο εθνικό νόμισμα και η αναμενόμενη υποτίμηση του πολύ πιο γρήγορα από ότι πιστεύεται θα επαναφέρει την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη και σημειώνει περαιτέρω «η εμπειρία της Ισλανδίας και άλλων αναδυομένων οικονομιών τα τελευταία 20 χρόνια δείχνουν ότι η ονομαστική υποτίμηση και η συντεταγμένη αναδιάρθρωση και μείωση του εξωτερικού χρέους, μπορούν να επαναφέρουν το χρέος σε διαχειρήσιμη κατάσταση καθώς και την ανταγωνιστικότητα και την μεγέθυνση». Στην μελέτη τους οι Montecino και Weisbrot (2012) σημειώνουν ότι «για την κατάσταση στην Ελλάδα η πιο σημαντική αποτυχία του προγράμματος αναδιάρθρωσης είναι η προ-κυκλικη δημοσιονομική πολιτική». Με δεδομένο ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο ευρώ δεν έχει οποιοδήποτε έλεγχο στην νομισματική και άρα στην συναλλαγματική της πολιτική και οι αρνητικές συνέπειες της προ-κυκλικης πολιτικής ήταν αναπόφευκτες. Και σημειώνουν όπως και όλοι οι άλλοι έγκριτοι οικονομολόγοι ότι «ο πιο σημαντικός παράγοντας ανάπτυξης βασίζεται στην ολική ζήτηση η οποία εντός της ευρωζώνης προβλέπεται να συρρικνώνεται συνεχώς. Πρώτον για να ικανοποιούνται οι απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας συνεπικουρημένη από την Γερμανία για σπάσιμο του χρέους και από την άλλη για να εξυπηρετούνται οι γερμανικές εξαγωγές. Η Γερμανία το 2011 έχει πετύχει εξαγωγές ύψους 1,4 τρις δολάρια λίγο πιο κάτω από τις ΗΠΑ με 1.51 τρις και με πρώτη την Κίνα με 1.89 τρις δολάρια ενώ την ίδια περίοδο οι εξαγωγές της Γαλλίας την ίδια περίοδο ήταν 588 δις δολάρια, της Ιταλίας 522 δις δολάρια και της Ισπανίας 330 δις δολάρια. Και οι τρεις μαζί μόλις και ξεπερνούν την Γερμανία με 1.43 τρις δολάρια. Όπως σημειώνουν οι Nordvig και Firoozye (2012), η Γερμανία είναι η μόνη χώρα που έχει αυξήσει το μερίδιο της στο παγκόσμιο εξωτερικό εμπόριο το 2000-2010 κατά 5% ενώ η Αυστρία, το Βέλγιο η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Ολλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία παρουσιάζουν κάθετη πτώση (Nomura, Eurostat, IMF). Αυτό κατά τους δύο επιστήμονες αντανακλά και στο υπερτιμημένο ευρώ για τον ευρωπαϊκό Νότο που κυμαίνεται από 18,6 στην Ελλάδα και γύρω στο 6% στην Ιταλία ενώ από την άλλη στην Γερμανία παρουσιάζει μια υποτίμηση κατά 1,1%. Η τάση αυτή δεν προβλέπεται να μεταβληθεί καθότι εξυπηρετεί την γερμανική οικονομία. Το ευρώ είναι de facto το γερμανικό μάρκο με άλλη ονομασία.

Είναι λοιπόν βιώσιμο ένα χρέος που ανέρχεται στο 120% ή στο 140% του ΑΕΠ μιας χώρας; Αν δεχτούμε για την περίπτωση της Κύπρου το «αισιόδοξο» σενάριο για χρέος γύρω στο 120%, δανειστικό επιτόκιο στο 3% και θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης στο ίδιο επίπεδο, τότε για να παραμείνει σταθερό το χρέος χρειάζεται πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 3,6%. Για την απομείωση του χρέους αντιλαμβανόμαστε όλοι ότι χρειάζονται ψηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα σε μακροχρόνια βάση, κάτι χωρίς ιστορικό προηγούμενο όπως αναφέρει ο Χαράλαμπος Γκότσης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Συντεταγμένη πορεία εξόδου από το ευρώ

Ο οικονομολόγος Andrew Rose (2007) σε σχετική και πρόσφατη έρευνα αναφορικά με εξόδους από νομισματικές ενώσεις υπογραμμίζει ένα σημαντικό του εύρημα «οποιαδήποτε έξοδος χαρακτηρίζεται από απουσία απότομης μεταβλητότητας καθώς επίσης παρουσιάζονται ελάχιστα σημεία δραματικών μακροοικονομικών συνεπειών». Περαιτέρω οι Weisbrot και Montecino (2012) σημειώνουν ότι «είναι αμφιβόλου αποτελέσματος οι πολιτικές εσωτερικής υποτίμησης», δηλαδή ότι η κρίση χρέους μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα από μειώσεις μισθών ωφελημάτων και συντάξεων καθώς και των τιμών, αφού έρευνες δείχνουν ότι οι τιμές δεν ακολουθούν την ίδια πορεία. Ιδιαίτερα σε συνθήκες εκτεταμένης φοροδιαφυγής που με στοιχεία της Κομισιόν ανέρχεται στα 5 δις ευρώ (29% του ΑΕΠ) όπως και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό νότο και που λειτουργούν ως τροχοπέδη στην μείωση των τιμών. Ενόψει των πιο πάνω επιβάλλεται η εξέταση συντεταγμένης εξόδου από το ευρώ.

Λαμβάνοντας υπόψη την επιστημονική μαρτυρία {Roubini (2012), Nordvig και Firoozye(2012), Weisbrot και Montecino(2012) } πολύ συνοπτικά παραθέτω αριθμών βημάτων που η Κύπρος θα μπορούσε να υιοθετήσει για επιστροφή της στο εθνικό νόμισμα.

1. Εμπιστευτική ενημέρωση σε ΔΝΤ, ΕΚΤ και ΕΕ για την πρόθεση της Κύπρου.
2. Δημιουργία του νέου νομίσματος (νέα κυπριακή λίρα), το οποίο θα καθίστατο νομικός προσφοροδότης και όλα τα νομίσματα, καταθέσεις και χρέη εντός των συνόρων της Κυπριακής Δημοκρατίας θα επαναπροσδιορίζονται στην νέα κυπριακή λίρα. Αντλώντας από την Ισλανδική εμπειρία άμεση συμπερίληψη όλων των καταθέσεων για σκοπούς προστασίας στον κρατικό προϋπολογισμό ως μεταβατικό προσωρινό μέτρο. Σε διαβούλευση με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ να επαναπροσδιοριστεί η νέα ισοτιμία για παράδειγμα σε βάση 1:1, π.χ. 1 ευρώ= 1 νέα κυπριακή λίρα. Όλα τα χρέη και καταθέσεις από ντόπιους εκτός συνόρων δεν θα υπόκεινται στο νόμο. Θα μπορούσε επίσης με συντονισμένη θεσμική διαδικασία αν καταστεί δυνατή η μεταφορά καταθέσεων και εξυπηρετούμενων δανείων σε άλλα τοπικά υγιή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σε συνεργασία με το κράτος. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια να τύχουν περαιτέρω εξέτασης αντλώντας από διεθνή εμπειρία.
3. Η Κεντρική Τράπεζα καθίσταται αυτόνομη, όπως πριν την εισαγωγή του ευρώ με όλες τις αρμοδιότητες για την νομισματική πολιτική, συστήματα πληρωμών , συναλλαγματικά διαθέσιμα ,συναλλαγματικοί έλεγχοι. κ.τ.λ..
4. Τεχνοκρατικά λόγω του μικρού μεγέθους της κυπριακής οικονομίας (0,2% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ) η υποτίμηση του νέου νομίσματος δεν προβλέπεται να είναι υπερβολική. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσαν εκ των προτέρων να καθορίσουν ένα συγκεκριμένο πλαίσιο υποτίμησης ως επιπλέον μέτρο προληπτικής σταθεροποίησης της οικονομίας υπό την νέα κυπριακή λίρα. Μια υποτίμηση 10-15% θα ήταν απολύτως εφικτή αφού προηγουμένως καθοριστεί η νέα συναλλαγματική ισοτιμία. Η ίδια η υποτίμηση θα ήταν βοηθητική, παρέχοντας ένα ισχυρό κίνητρο στην οικονομία καθιστώντας την ανταγωνιστική.
5. Έναρξη διαπραγματεύσεων για την αναδιάρθρωση και τον επαναπρογραμματισμό του χρέους τόσο με το ΔΝΤ όσο και με την ΕΚΤ.
6. Η χώρα θα πρέπει να συμπληρώσει την υποτίμηση με μακροπρόθεσμες μεταρρυθμίσεις στις δομές της.
7. Εξέταση μερικής εκποίησης περιουσιακών τραπεζικών στοιχείων για κάλυψη της ανακεφαλοποίησης τους καθότι τα περιουσιακά στοιχεία των τραπεζών Κύπρου και Λαϊκής ανέρχονται στα 68 δισεκατομμύρια ευρώ.

Καταληκτικά σχόλια

Σε ότι αφορά την νομιμότητα της εξόδου το άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισσαβόνας καθώς και η Σύμβαση της Βιέννης για το δίκαιο των συνθηκών μπορούν να αποτελέσουν την νομική πλατφόρμα εξόδου. Με βάση αυτά μπορεί να στηριχθεί μια νέα συνθήκη η οποία θα ξεκαθαρίσει διάφορες προκλήσεις και εκκρεμότητες κατά την διάρκεια και μετά την έξοδο (Scott. 2012).

Όπως τονίζει ο Mauldin (2012), στην βάση οικονομικής έρευνας του καθηγητή Rose (2007), 69 χώρες εγκατέλειψαν νομισματικές ενώσεις με ελάχιστη πτωτική οικονομική μεταβλητότητα. Ο μηχανισμός νομισματικής εξόδου είναι εφικτός και η επιστημονική μαρτυρία προσφέρει τον οδικό χάρτη.

Το πραγματικό πρόβλημα της Ευρώπης και ιδιαίτερα της περιφέρειας είναι ότι αντιμετωπίζει σοβαρές μη-διαχειρήσιμες ανισορροπίες σε ότι αφορά πραγματικές συναλλαγματικές ισοτιμίες και επίπεδα εξωτερικού χρέους, τα οποία είναι κατά πολύ υψηλότερα από τις προηγούμενες κρίσεις των αναδυόμενων οικονομιών. Συντεταγμένη στάση πληρωμών και αναδιάρθρωση του χρέους συνδυασμένων με την νομισματική υποτίμηση είναι αναπόφευκτα αλλά και επιθυμητά. Εξερχόμενοι από το ευρώ και με μία συμφωνημένη υποτίμηση της κυπριακής λίρας αυτό θα είναι ένα δυνατό εργαλείο πολιτικής μέσα από την ευελιξία της επανάκτησης της νομισματικής μας κυριαρχίας.

Η εμπειρία των αναδυομένων οικονομιών (Μαλαισία, Ταϋλάνδη, Κορέα, Ινδονησία) μετά από στάση πληρωμών και νομισματική υποτίμηση αναδεικνύει ότι παρά την απότομη και βραχυπρόθεσμη δυσκολία, οι χώρες αυτές είναι σε θέση να επιτύχουν μεγέθυνση των οικονομιών τους χωρίς το βαρίδι του υψηλού χρέους και με ανταγωνιστική συναλλαγματική ισοτιμία (Mauldin, 2012).

Οι δε Weisbrot και Montecino (2012) σημειώνουν αναφερόμενοι στην Ελλάδα: «με δεδομένη την πρόγνωση για την Ελλάδα μέσα στο σχετικό πρόγραμμα και με την σχεδόν βεβαιότητα ότι η Ελλάδα θα εγκλωβιστεί σε ανακυκλούμενες κρίσεις οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε μια χαοτική στάση πληρωμών, μια προγραμματισμένη στάση πληρωμών έχοντας ως επιλογή της την έξοδο από το ευρώ ίσως αποτελεί την πιο σοφή επιλογή» .

Τηρουμένων των αναλογιών μια έξοδος της Κύπρου από την ευρωζώνη έστω και εάν βραχυπρόθεσμα παρουσιάσει κάποιες δυσκολίες, μεσοπρόθεσμα δημιουργεί προοπτικές για ανάπτυξη σε αντίθεση με τις ευρωζωνικές πολιτικές όπου η παρατεταμένη ύφεση με ανυπολόγιστες συνέπειες είναι ενδημικά δομική στην ευρωπαϊκή δημοσιονομική και νομισματική πολιτική και επομένως η κυπριακή οικονομία δεν είναι βιώσιμη μέσα στα πλαίσια αυτά.

Επιλεγμένη βιβλιογραφία

Nouriel Roubini, Greece must exit, Project Syndicate May 2012.

Buiter Willem interview in British newspaper Telegraph, 3/12/2012.

Krugman Paul, End this depression now, London 2008.

Stiglitz Joseph, Making Globalization Work, 2006.

Friedman Milton, The Euro: Flawed from the Beginning, in Rich Bryan, It’s Curtains for the Euro: Understanding the crisis and what it means to you, 2012.

Stiglitz Joseph, Mis-measuring our lives: why GDP doesn’t add up, 2010

Stiglitz Joseph, The Stiglitz Report: Reforming the International Monetary and financial Systems in the wake of the Global Crisis 2010.

Rose Andrew, Checking Out: Exit from Currency Unions, The Monetary Authority of Singapore, 2007.

Weisbrot M. and Montecino J.A., More Pain, and Gain for Greece: Is the Euro Worth the Costs of Pro-Cyclical Fiscal Policy and Internal Devaluation?, Center of Economic and Policy Research, 2012.

Mauldin John, A Primer on the Euro Breakup: Default, Exit and Devaluation as the Optimal Solution. 2012

Analyzing Government Debt Sustainability in the Euro Area, ECB, Monthly Bulletin, April 2012.

Nordvig J. and Firoozye, Rethinking the European Monetary Union, 2012.

Van Poeck A. and Wijffelaars M., Banking crises and sovereign debt built up: Implications for debt sustainability, University of Antwerpen, September 2012.

Rich Bryan, It’s Curtains for the Euro: Understanding the crisis and what it means to you, 2012.

Krauth Peter, Iceland Considers Adopting A New Currency: Why It Should Be The Gold Standard, EFT Daily News, 10/03/2012.

Συνέντευξη του Ισλανδού Υπουργού Οικονομικών Στεινγκρι Μουρ Σιγκφουσον,στην «Εφημερίδα των Συντακτών».

RBS: The guilty men and an affront to every tax paper, Mail Online, 12/12/2011

Baker Dean, The euro alternative to Greek default and the drachma, The Guardian, 7/05/2012.

Dedek Oldrich, The breakup of Czechoslovakia: As in Depth Economic Analysis, January 1996, University of California.

Scott H., When the euro falls apart- A sequel, 2011, Working paper, Program on International Financial Systems, Harvard Law School.

Nomura financial services group report for Eurostat and IMF.

European Economy, Occasional Papers 101, Macroeconomic Imbalances-Cyprus, July 2012

δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πολίτης

1 Καθηγητής Οικονομικών, Επικεφαλής Citigroup.

2 Αμερικανός οικονομολόγος, νομπελίστας, ηγετικό στέλεχος της Σχολής του Σικάγου και των μονεταριστών, υπέρμαχος του νεοφιλελευθερισμού.

3 Αμερικανός νομπελίστας οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Columbia.

4 Αμερικανός νομπελίστας οικονομολόγος στα Πανεπιστήμια Princeton και LSE.

5 Αμερικανός οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.

Διαμαρτυρία της ΕΡΑΣ έξω από την Έκτακτη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στη Λεμεσό

Λεμεσός, Κύπρος – Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου 2013:

Η Επιτροπή για μια Ριζοσπαστική Αριστερή Συσπείρωση (ΕΡΑΣ) διοργάνωσε σήμερα μία διαμαρτυρία έξω από το ξενοδοχείο Le Meridien στη Λεμεσό, όπου πραγματοποιήθηκε η Έκτακτη Σύνοδος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ – European People’s Party, EPP), εκφράζοντας με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την ολοένα και αυξανόμενη κοινωνική αντίσταση στις νεοφιλελεύθερες και αντιλαϊκές πολιτικές των μνημονίων και της λιτότητας, που προωθούν οι πολιτικές δυνάμεις της Δεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Έκτακτη Σύνοδος του ΕΛΚ διοργανώθηκε στην Κύπρο έπειτα από πρόσκληση του Προέδρου του Δημοκρατικού Συναγερμού (ΔΗΣΥ) και υποψήφιου για την προεδρία της Κυπριακής  Δημοκρατίας, Νίκου Αναστασιάδη. Σε αυτήν, μεταξύ άλλων παρέστησαν ο Πρόεδρος του ΕΛΚ, Βίλφριντ Μαρτένς, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, και ηγέτες αρκετών κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), όπως η Καγκελάριος της Γερμανίας, Άγκελα Μέρκελ, και ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Αντώνης Σαμαράς. [[1]]

Κατά τη διάρκεια της διαμαρτυρίας, μέλη της ΕΡΑΣ, φορώντας μάσκες που απεικόνιζαν μερικούς από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές της Έκτακτης Συνόδου του ΕΛΚ (όπως ο Μπαρόζο, η Μέρκελ, ο Σαμαράς και ο Αναστασιάδης), ανάρτησαν ένα μεγάλο πανό, το οποίο παραποιούσε το έμβλημα του ΕΛΚ, καθώς τα αστέρια που απεικονίζονται σε αυτό αντικαταστάθηκαν από ευρώ και το όνομα του κόμματος μετατράπηκε σε «Ευρωπαϊκό ΑΝΤΙ-Λαϊκό Κόμμα» (“European ANTI-People’s Party”). Ταυτόχρονα, οι ακτιβιστές και ακτιβίστριες της ΕΡΑΣ ανάρτησαν αρκετά άλλα πανό διαμαρτυρίας, τα οποία από τη μια πλευρά συμβόλιζαν την αυξανόμενη κοινωνική αντίσταση στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που προωθεί το ΕΛΚ και από την άλλη προέβαλλαν το όραμα της ΕΡΑΣ για τη μετάβαση σε μία δίκαιη και ίση κοινωνία, η οποία θα στηρίζεται στη δημοκρατική νομιμοποίηση των από κάτω, των ανθρώπων και των λαών, τόσο της Κύπρου, όσο και ολόκληρης της Ευρώπης. [[2]]

Για την ΕΡΑΣ, η σύνοδος της ‘αφρόκρεμας’ του ευρωπαϊκού νεοφιλελευθερισμού στην Κύπρο δεν αποσκοπεί σε τίποτα άλλο παρά μόνο στη στήριξη του ντόπιου συμμάχου της, Νίκου Αναστασιάδη, ενόψει των επερχόμενων προεδρικών εκλογών. Ενός υποψηφίου, ο οποίος εκφράζει τις θέσεις της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας και προασπίζεται τα συμφέροντα της ελεύθερης αγοράς στην εγχώρια πολιτική σκηνή. Σε αυτό το οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο, η εκλογή του Νίκου Αναστασιάδη θα σηματοδοτήσει την υποταγή και καταδίκη των εργαζόμενων και των ανέργων, των φτωχών και των αδυνάτων της κυπριακής κοινωνίας στις αντιδραστικές πολιτικές και τα μνημονιακά μέτρα που προσπαθούν να επιβάλουν οι συντηρητικές και φιλελεύθερες δυνάμεις της Κύπρου και της Ευρώπης, προς όφελος του εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου.

Μπροστά στα σχέδια τόσο της συντηρητικής και φιλελεύθερης ελίτ, όσο και του εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου, απαντούμε με μαζικές και δυναμικές κοινωνικές διεκδικήσεις και κινητοποιήσεις. Εμείς, οι πιο μικροί και οι πιο απομακρυσμένοι πολίτες της Ευρώπης, έχοντας πλήρη αντίληψη της δύναμης και της δυναμικής μας, επιλέγουμε να πάμε κόντρα στις συντηρητικές και φιλελεύθερες πολιτικές, που τοποθετούν τα ιδιωτικά συμφέροντα και τα επιχειρηματικά κέρδη πάνω από τον άνθρωπο και την κοινωνία. Ακριβώς επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι οι ζωές και το μέλλον μας δεν μπορεί και δεν πρέπει να αφεθούν έρμαιο στις ορέξεις της οποιασδήποτε αντιδραστικής ελίτ και του οποιουδήποτε κερδοσκοπικού κεφαλαίου.

Σημειώσεις προς συντάκτες:

---

[[1]] Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την Έκτακτη Σύνοδο του ΕΛΚ που διοργανώθηκε στην Κύπρο: http://www.epp.eu/pressnew.asp?artid=1989

[[2]]  Οι σχετικές φωτογραφίες επισυνάπτονται στο δελτίο τύπου, ενώ παράλληλα βρίσκονται αναρτημένες στην επίσημη ιστοσελίδα της ΕΡΑΣ.

Ανακοίνωση ΕΡΑΣ Λεμεσού: Κάλεσμα Διαμαρτυρίας Ενάντια στο Ευρωπαϊκό (Αντί-)Λαϊκό Κόμμα

Η καγκελάριος της Γερμανίας,  Άγκελα Μέρκελ, και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, αναμένεται να βρίσκονται στην Κύπρο την ερχόμενη Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου, για να συμμετάσχουν στην έκτακτη σύνοδο των ηγετών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ),  που συνδιοργανώνει  ο πρόεδρος του ΕΛΚ, Βίλφριντ Μαρτένς, και ο πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού (ΔΗΣΥ) και υποψήφιος για την προεδρία της Κυπριακής  Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης. 

Η σύνοδος της ‘αφρόκρεμας’ του ευρωπαϊκού νεοφιλελευθερισμού στην Κύπρο αποσκοπεί στη στήριξη του ντόπιου συμμάχου τους, Νίκου Αναστασιάδη, ενόψει των επερχόμενων προεδρικών εκλογών. Ο στόχος τους είναι η υποταγή των εργαζομένων και των ανέργων, των φτωχών και των αδυνάτων στις αντιδραστικές πολιτικές και τα μνημονιακά μέτρα που προσπαθούν να προσπαθούν να επιβάλουν. Ένας στόχος που οι συντηρητικές και φιλελεύθερες δυνάμεις της Κύπρου και της Ευρώπης οραματίζονται να εξασφαλίσουν, όσον το δυνατόν πιο σύντομα. Σε αυτό το πλαίσιο, η κάθοδος των πιο αντιδραστικών ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί προπομπό των αντιλαϊκών πολιτικών που μας περιμένουν, εάν και εφόσον ο Αναστασιάδης εκλεγεί πρόεδρος.

Οι  Μέρκελ, Μπαρόζο, Μαρτένς, Αναστασιάδης και οι υπόλοιποι ηγέτες του ΕΛΚ είναι φανατικοί υπέρμαχοι  του δόγματος της ελεύθερης αγοράς. Ο στόχος τους δεν είναι άλλος από τη μεγιστοποίηση του πλούτου των επιχειρήσεων και την προστασία της λειτουργίας των ολιγοπωλίων, με κόστος την αποδιάρθρωση των κοινωνιών και την περιθωριοποίηση εκατομμυρίων ανθρώπων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Άλλωστε, η καταδίκη των λαών της ευρωπαϊκής περιφέρειας – είτε πρόκειται για το Μεσογειακό Νότο (Πορτογαλία, Ιταλία, Ελλάδα και Ισπανία) ή για την Ανατολική Ευρώπη (Ουγγαρία, Πολωνία, Ουκρανία, Βουλγαρία και Ρουμανία) – αποτελεί μία ξεκάθαρη ένδειξη της αποτυχίας των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, οι οποίες μας οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη λιτότητα, την ανεργία, τη φτώχεια και την εξαθλίωση.

Αν εκλεγεί ο Αναστασιάδης, η οικονομική πολιτική της Κύπρου θα βρίσκεται πλέον αποκλειστικά και μόνο στα χέρια των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης), των πολυεθνικών εταιρειών (με σημαντικότερους βέβαια τους ενεργειακούς και εξοπλιστικούς κολοσσούς), καθώς επίσης και των αντιδημοκρατικών πολιτικών και οικονομικών θεσμών της ΕΕ (οι οποίοι δεν είναι άλλοι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων). Ταυτόχρονα, το εγχώριο κεφάλαιο, που πίεζε εδώ και χρόνια για αντεργατικές αλλαγές (π.χ. κατάργηση του 13ου μισθού και της ΑΤΑ), σπεύδει να αξιοποιήσει την κατάσταση που διαμορφώνεται σήμερα, προς όφελος του. Με τις ιδιωτικοποιήσεις των ημικρατικών οργανισμών, την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων, τη νομιμοποίηση των απολύσεων, τη μείωση των αποζημιώσεων και τη γενικότερη απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων.

Μπροστά στα σχέδια τόσο της συντηρητικής και φιλελεύθερης ελίτ, όσο και του εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου, απαντάμε με μαζικές και δυναμικές κοινωνικές διεκδικήσεις και κινητοποιήσεις. Πάμε κόντρα στις συντηρητικές και φιλελεύθερες πολιτικές, που τοποθετούν τα ιδιωτικά συμφέροντα και τα επιχειρηματικά κέρδη πάνω από τον άνθρωπο και την κοινωνία. Ακριβώς επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι οι ζωές και το μέλλον μας δεν μπορεί και δεν πρέπει να αφεθούν έρμαιο στις ορέξεις της οποιασδήποτε αντιδραστικής ελίτ και του κεφαλαίου.

Σας καλούμε στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας την Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου,

στις 14:00, απέναντι από το Moly Malones Bar

(Λεωφόρος Αμαθούντος 180, Παλιός Δρόμος Λεμεσού – Λευκωσίας, Παρεκκλησιά)

Ο εταιρικός φόρος έχει ημερομηνία λήξης, του Σωτήρη Κάττου*

Η πολιτική διαχείριση σοβαρών πολιτικών και οικονομικών θεμάτων ιδιαίτερα όταν αυτά αφορούν την ίδια την επιβίωση και ευημερία της κυπριακής πολιτείας επιβάλει την αναγκαιότητα ύπαρξης όχι μόνο πολιτικής αλλά και επιστημονικής επάρκειας για την αντίληψη και πρόβλεψη των συνεπειών συγκεκριμένων αποφάσεων. Εκτός των άλλων βασικός στόχος της επιστήμης είναι η πρόβλεψη για να καθίσταται εφικτός ο έλεγχος. Για να μπορέσει κανείς να πρόβλεψει πιθανά αποτελέσματα θα πρέπει πρώτα να είναι σε θέση να αποτυπώσει τις μεταβλητές που καθορίζουν και επηρεάζουν αποτελέσματα καθώς επίσης και να αναλύσει και τις δυναμικές τους. Πιο συγκεκριμένα το πολιτικοοικονομικό περιβάλλον που αντιμετωπίζει η Κύπρος και μέσα στο οποίο κινείται παρουσιάζει τις πιο κάτω κύριες και πολύπλοκες μεταβλητές. Πρώτον, η Γερμανία το 2011 έχει πετύχει εξαγωγές ύψους 1,4 τρις δολάρια λίγο πιο κάτω από τις ΗΠΑ με 1.51 τρις και με πρώτη την Κίνα με 1.89 τρις δολάρια. Δεύτερον, οι εξαγωγές της Γαλλίας την ίδια περίοδο ήταν 588 δις δολάρια, της Ιταλίας 522 δις δολάρια και της Ισπανίας 330 δις δολάρια. Και οι τρεις μαζί μόλις και ξεπερνούν την Γερμανία με 1.43 τρις δολάρια. Βασική οικονομική λογική υποδεικνύει ότι η Γερμανία δεν πρόκειται να δεχτεί αλλαγή της αρχιτεκτονικής της Ευρώπης χωρίς ισοδύναμα και επαρκή ανταλλάγματα για αυτή για να μην της ακυρώνουν τα εξαγωγικά της πλεονεκτήματα. Τρίτον, το δημόσιο χρέος της Ελλάδος έχει φθάσει αισίως τα 340 δις ενώ για το 2016 προβλέπεται να είναι στα 364 δις. Από την άλλη, το ΑΕΠ της συρρικνώνεται συνεχώς. Τα δύο τελευταία χρόνια έχασε γύρω στα 46 δις ευρώ ενώ το 2013 αναμένεται ύφεση πέραν του 7% μια απώλεια πέραν των 14 δις. Έτσι από τα 195 δις το 2012 εκτιμάται ότι θα κατέβει στα 181 δις το 2013, δηλαδή το ποσοστό του δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ ανεβαίνει στο 188%. Τέταρτον, ο Υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας δήλωσε πρόσφατα τα εξής (και μετά την ψήφιση των μέτρων από την Ελληνική Βουλή) «Δεν έχουμε βρει λύση ακόμη ως προς το Ελληνικό πρόβλημα», δηλαδή εάν θα υπάρξει νέο κούρεμα, επαναγορά των ομολόγων από Ελλάδα ή έξοδο της από το ευρώ. Πάντως η Γερμανία το κατέστησε ξεκάθαρο ότι δεν αποδέχεται οποιαδήποτε αναδρομική ένταξη οποιασδήποτε χώρας στο ESM. Πέμπτον, η Γερμανία (όπως η Ολλανδία που ανταγωνίζεται την Γαλλία στις εξαγωγές και η Φινλανδία ) καλλιεργεί και αρνείται πεισματικά την επίσπευση των διαδικασιών για τον ESM καθότι η υφιστάμενη ευρωζωνική αρχιτεκτονική λειτουργεί προς όφελος της και εις βάρος του Νότου. Η Γερμανία επιμένει ότι η διαχείριση της κρίσης επιτυγχάνεται μέσα από την πολιτική της εσωτερική υποτίμησης που οδηγεί στην εξαθλίωση του ευρωπαϊκού Νότου. Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση. Εάν κάποιος ρίξει μια ματιά στην αξιολόγηση της κυπριακής οικονομίας από την Κομισιόν, τον Μάιο-Ιούλιο του 2012, οι αξιολογήσεις αυτές ουσιαστικά αποτελούν τις προτάσεις του μνημονίου. Έκτον, ακόμη και εάν επιτευχθεί μέσα στο 2013 συμφωνία για τη λειτουργία του ESM το 2014, αυτό θα είναι αποτέλεσμα σκληρής διαπραγμάτευσης. Μεταξύ των όρων που θέτει η Γερμανία για τον μηχανισμό είναι και η δημοσιονομική ένωση. Αυτό προϋποθέτει ένα ενιαίο φορολογικό σύστημα σε όλα τα κράτη μέλη. Επομένως η Κυπριακή Δημοκρατία και τα οικονομικά συμφέροντα στο νησί, θα πρέπει να αποφασίσουν αργά ή γρήγορα ότι πιθανή ανακεφαλοποίηση των τραπεζών μέσω του ESM θα έχει ως πρώτη στρατηγική απώλεια τον εταιρικό φόρο. Να μην διαφεύγει κανενός η de facto λειτουργική ανισότητα στα δρώμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Την Κυπριακή Δημοκρατία την αναμένουν στο προσεχές μέλλον δύσκολές πολιτικές και αποφάσεις. Θεσμοθέτηση και λειτουργία του ESM καθότι και της δημοσιονομικής ένωσης οδηγούν στην κατάργηση του εταιρικού φόρου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι χρηματοπιστωτικές και άλλες υπηρεσίες που στηρίζονται στον εταιρικό φόρο στο νησί και αντιπροσωπεύουν περίπου ως εισόδημα το 20% του ΑΕΠ και η τομεακή συνεισφορά τους στο ΑΕΠ στο 81% τίθενται σε τροχιά συρρίκνωσης, με αναπόφευκτη την εκροή δισεκατομμυρίων από το νησί χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι αρνητικές πολλαπλασιαστικές συνέπειες στην κυπριακή οικονομία και κοινωνία. Ως εκ τούτου παραμονή στο ευρώ με ESM και δημοσιονομική ένωση και διατήρηση του υφιστάμενου εταιρικού φόρου φαίνεται ότι είναι αμοιβαίως αποκλειόμενη. Με απλά λόγια είτε ευρώ χωρίς τον υφιστάμενο εταιρικό φόρο με όλες τις συνέπειες του, είτε υφιστάμενος εταιρικός φόρος χωρίς ευρώ. Εκεί οδηγούνται τα πράγματα το 2014-15. Έβδομον, η πρόσφατη δήλωση του εκπροσώπου του IMF στις 07/11/12, ότι πριν την σύναψη του μνημονίου επιβάλλεται η εξέταση της βιωσιμότητας του κυπριακού δημόσιου χρέους δεν έγινε επαρκώς αντιληπτή από την κυπριακή πολιτική ηγεσία. Η περισσή σπουδή του Υπουργού Οικονομικών μέσω ενισχυτικών δηλώσεων υπέρ του ευρωπαϊκού πυλώνα της Τρόικα, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα ως προς το ρόλο του για την διάσωση των τραπεζών επιβαρύνοντας κατά κύριο λόγο τον κύπριο φορολογούμενο και την κυπριακή κοινωνία γενικότερα. Φαίνεται ότι προτεραιότητα του είναι η προστασία των τραπεζών κατά κύριο λόγο. Όγδοο, σε συνάρτηση με το έβδομον , το IMF ασκεί πίεση πάνω στην Γερμανία μέσα από την ανακοίνωση του αναφορικά με το κυπριακό πακέτο στήριξης ότι «απαιτεί…λύση για παροχή χρηματοδότησης συμβατή με την βιωσιμότητα του χρέους». Δηλαδή η Κυπριακή Δημοκρατία έχει κάθε έννομο συμφέρον να απαιτεί διαχωρισμό της δανειακής σύβασης, του μνημονίου δηλαδή, και να περιοριστεί στο δημοσιονομικό του μέρος το οποίο ουσιαστικά είναι απολύτως διαχειρίσιμο. Επικαλούμενοι προς υποστήριξη του επιχειρήματος της την πρόσφατη δήλωση Σόιμπλε ότι «ακόμη δεν έχουμε βρει την λύση του ελληνικού προβλήματος».

Η δήλωση αυτή ουσιαστικά υποδηλεί ότι η Γερμανία δεν έχει αποφασίσει ακόμη εάν θα δεχθεί νέο κούρεμα του ελληνικού δημόσιου χρέους και μιλάμε για ένα κούρεμα γύρω στα 140 δις ευρώ(θέση του IMF καθότι δεν θεωρεί και λογικά βιώσιμο το ελληνικό δημόσιο χρέος) κάτι που ανατρέπει άρδην την κυπριακή οικονομική και πολιτική πραγματικότητα. Η ρευστότητα στην διαχείριση του ελληνικού χρέους χωρίς την θεσμική λειτουργία του ESM (χωρίς υποσημειώσεις και αστερίσκους) θα είναι η εθνική καταδίκη και η οικονομική ταφόπλακα της κυπριακής οικονομίας και κοινωνίας .

Εν κατακλείδι εκ των πιο πάνω αναδεικνύεται άμεσα η αναγκαιότητα για πολιτική και οικονομική εξέταση σεναρίων για συντεταγμένη έξοδο της Κυπριακής Δημοκρατίας από το ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις πρόσφατες ανακοινώσεις της προβλέπει συρρίκνωση της κυπριακής οικονομίας μέχρι το 2015. Προβλέπει ακόμη αύξηση της ανεργίας το 14% και του δημόσιου χρέους στο 102,7 % το 2014. Σημειώστε επίσης ότι με την βεβιασμένη και μη σοφή στήριξη της Λαϊκής Τράπεζας με 1.8 δις ευρώ το δημόσιο χρέος από 71.1% το 2011 ξεπέρασε το 90% το 2012 και όλα αυτά χωρίς τις συνέπειες του επικείμενου μνημονίου. Η πρόθεση δήθεν για ανακεφαλοποίηση των τραπεζών μέσα από μια ενδιάμεση συμφωνία εν μέσω τόσων αστάθμητων μεταβλητών και παραμέτρων θα πρέπει να αποκλειστεί εκ προοιμίου καθότι είναι επικίνδυνα αφελής για τους λόγους που έχουν αναφερθεί πιο πάνω. Οι οποιεσδήποτε προβλέψεις είναι εφιαλτικές. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να αποφευχθεί η οποιαδήποτε υπογραφή του μνημονίου το 2012 ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να παρακολουθείται η συμπεριφορά της ισπανικής κυβέρνησης που λόγω οικονομικού εκτοπίσματος είναι η μόνη που μπορεί να μετριάσει τον γερμανικό οικονομικό και πολιτισμικό αταβισμό, απειλώντας με κατάρρευση το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

*Phd Political Sociology

sckattos@cytanet.com.cy 

Το ευρώ και η Αριστερά

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας για δημιουργία μιας μεγάλης καπιταλιστικής αγοράς απαλλαγμένης από περιορισμούς στην διακίνηση εμπορευμάτων και ανθρώπων. Μιας μεγάλης καπιταλιστικής αγοράς που θα βοηθούσε βασικά τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες σε βάρος των λιγότερο ανεπτυγμένων που θα κατέγραφαν καταστροφή μεγάλου μέρους της βιομηχανικής βάσης τους μπροστά στον ανταγωνισμό των μεγάλων. Αν αυτό δεν αντανακλάστηκε και σε οικονομική κρίση από πολύ νωρίς οφείλεται στον υπέρογκο δανεισμό των αδύνατων Ευρωπαϊκών χωρών που συντήρησε την δική τους κατανάλωση αλλά και τις πουλήσεις των ανεπτυγμένων χωρών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ιμπεριαλιστικό μόρφωμα, μια καπιταλιστική ενότητα σε αντιπαράθεση με τον υπόλοιπο κόσμο, αποτελεί προσπάθεια των Ευρωπαίων καπιταλιστών να προστατευθούν από τους υπόλοιπους.

Το ζήτημα για την Αριστερά τώρα όμως είναι ότι κατάρρευση της θα σημαίνει ακόμα χειρότερα. Το ζήτημα για την Αριστερά τώρα είναι ότι ανεξάρτητα από τα κίνητρα που οδήγησαν τους καπιταλιστές στην δημιουργία της, η ύπαρξη της ενιαίας Ευρώπης αποτελεί προγεφύρωμα, αποτελεί σημαντική θέση εμπροσθοφυλακής που θα επιτρέψει στο κίνημα να δώσει από μια προχωρημένη θέση την μάχη ενάντια στον εμπορικό ανταγωνισμό, τον κατακερματισμό και ακολούθως την στρατιωτική σύγκρουση στην οποία η κρίση σταδιακά θα ρίξει τις Ευρωπαϊκές αλλά και όλες τις υπόλοιπες χώρες στα επόμενα χρόνια.

Αυτήν ακριβώς την πορεία σύγκρουσης και βαρβαρότητας στην οποία η κρίση θα σπρώχνει και τον Ευρωπαϊκό χώρο, διευκολύνει και η εγκατάλειψη του ευρώ, η επιστροφή στα παλιά εθνικά νομίσματα. Εγκατάλειψη που μπορεί μόνο να σημαίνει προσπάθεια καπιταλιστικών λύσεων, δυνατότητα μείωσης της τιμής του εθνικού νομίσματος σε μια προσπάθεια το κάθε κράτος να πουλά πιο φτηνά και να φορτώσει τις επιπτώσεις της κρίσης στα άλλα.

Εγκατάλειψη του ευρώ στις σημερινές συνθήκες κρίσης είναι εντελώς αδιέξοδη και καταστροφική πολιτική. Εγκατάλειψη του ευρώ και εισαγωγή του εθνικού νομίσματος μπορούσε να έχει νόημα για μια Ευρωπαϊκή χώρα, αυστηρά μέσα στα πλαίσια του καπιταλισμού, στην περίπτωση που αυτή η χώρα προσπαθούσε να αντιμετωπίσει δικά της οικονομικά προβλήματα σε συνθήκες γενικής Ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης. Με μείωση της αξίας του νομίσματος της θα μπορούσε να αυξήσει το μερίδιο της από την γενικότερη ανάπτυξη. Σε συνθήκες όμως γενικευμένης κρίσης μια τέτοια πολιτική, που αναπόφευκτα θα ακολουθηθεί από όλους, απλά επιταχύνει την καταστροφή.

Αυτό δείχνει πάνω από όλα η εμπειρία της περιόδου μεταξύ των Παγκόσμιων Πολέμων, και αυτήν την εμπειρία είναι που τρέμουν οι αστοί και της Ευρώπης αλλά και Παγκόσμια και προσπαθούν όσο μπορούν να καθυστερήσουν μια τέτοια εξέλιξη.

Με τον ίδιο αποφασιστικό τρόπο πρέπει να αντιμετωπίζεται και οποιαδήποτε συζήτηση προσπαθεί να αποδώσει στο ευρώ ευθύνες για την σημερινή ευρωπαϊκή κρίση. Δεν μπορεί φυσικά εύκολα να αμφισβητηθεί το γεγονός ότι ενιαίο νόμισμα χωρίς ενιαία διακυβέρνηση είναι συνταγή αποτυχίας. Η πάλη μας όμως πρέπει να είναι για να απαλλαχτούμε από τους ανταγωνισμούς των Ευρωπαίων καπιταλιστών που κάνουν την ενιαία διακυβέρνηση αδύνατη και όχι να απαλλαχτούμε από το ευρώ. Η πάλη θα πρέπει να είναι για διατήρηση του ευρώ σαν σημαντική κατάκτηση στην πορεία για ενιαία ευρωπαϊκή διακυβέρνηση βασισμένη πάνω στην κατάργηση των καπιταλιστικών ανταγωνισμών.

Και η κρίση ακριβώς δίνει μια μοναδική ευκαιρία στην Αριστερά να αναδείξει όσα προηγουμένως συγκαλύπτονταν κάτω από την σχετική ανάπτυξη που επέτρεπε να συντηρούνται θεωρίες για δήθεν ευρωπαϊκές αξίες και οράματα κάτω από τον ζυγό των ιδιωτικών τραπεζών και τον υπόγειο εθνικό ανταγωνισμό των καπιταλιστών για επικράτηση. Μια κρίση που δεν είναι ευρωπαϊκή αλλά παγκόσμια, που υπάρχει και στις ευρωπαϊκές αλλά και σε όλες τις άλλες χώρες που ούτε πρόσφατα αλλά ούτε και στο πιο μακρινό παρελθόν απέκτησαν κοινό νόμισμα με άλλες.

Η κρίση ξεκίνησε, ή καλύτερα εμφανίστηκε, με την κατάρρευση του χρηματιστηριακού γίγαντα Lehman Brothers στις ΗΠΑ, κάτι που με πολύ έντεχνο τρόπο γίνεται προσπάθεια να μην θίγεται σε όλες τις επίσημες συζητήσεις των αστών διεθνώς. Τα πάντα μπορούν να μπαίνουν στις ατέρμονες συζητήσεις, από την έλλειψη παραγωγικότητας, τον σπάταλο δημόσιο τομέα και την τάση όλων εμάς να ξοδεύουμε πέραν από τις δυνατότητες μας, αλλά όχι όλα όσα βγήκαν στην επιφάνεια το 2008 σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας αυτών των τραπεζών.

Όλα μπορούν να συζητηθούν από τους επίσημους αστικούς κύκλους σαν λόγοι της κρίσης, ακόμα και το ευρώ, ακόμα και η ενιαία Ευρώπη, αλλά όχι οι πραγματικοί λόγοι που έχουν να κάνουν με το ίδιο το σύστημα τους, με τις αξεπέραστες αντιφάσεις του, με το γεγονός ότι για ακόμα μια ιστορική περίοδο έχει φτάσει στα όρια του και θα σπρώχνει τους λαούς στην βαρβαρότητα των πολέμων- δήγματα πορείας που αρχίζουν έντονα να διαφαίνονται στην δική μας γωνιά του πλανήτη την Μέση Ανατολή.

Την συζήτηση για τους λόγους της κρίσης πρέπει να διατηρήσει όσο πιο ανοικτή μπορεί και η Αριστερά. Με πολλή σοβαρότητα και προσοχή, χωρίς να πέφτει στην παγίδα της λογικής των αστών για τους λόγους της κρίσης, θα πρέπει να αναδείξει τις ευθύνες του ίδιου του οικονομικού συστήματος για αυτήν. Εμβολιάζοντας το κίνημα ενάντια στον εθνικισμό και τις πολιτικές κατακερματισμού και σύγκρουσης στις οποίες η οικονομική κατάρρευση θα σπρώχνει τους αστούς. Εμβολιάζοντας το κίνημα και καλλιεργώντας την κουλτούρα ευρωπαϊκής και διεθνούς ενότητας στην αντίσταση ενάντια στις επιθέσεις του Κεφαλαίου, που τα επόμενα χρόνια θα γίνονται όλο και πιο βίαιες, σαν το πιο απαραίτητο στοιχείο για να κερδηθεί η μάχη των λαών που έχει ξεκινήσει.

Η Ενιαία Ευρώπη των κρατικοποιημένων τραπεζών την οποία η Αριστερά θα χρησιμοποίηση σαν το πρώτο στάδιο στην πορεία για ένα κόσμο συνεργασίας και παγκοσμίου προγραμματισμού των επενδύσεων και της παραγωγής θα αποτελούσε μια σημαντική κατάκτηση.

Σωτήρης Βλάχος