Η Κυπριακή οικονομία σε βαθειά αδιέξοδα

ΝΕΑ ΜΕΤΡΑ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΥΡΕΜΑ ΑΝΑΠΟΦΕΥΚΤΑ

Ανάγκη για ριζική αλλαγή κατεύθυνσης

Του Σωτήρη Βλάχου.

1.   Η κυπριακή κρίση κομμάτι της παγκόσμιας.

Η κυπριακή κρίση δεν μπορεί παρά να αντιμετωπιστεί σαν μέρος της παγκόσμιας.

Έξι χρόνια από την χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008 και τουλάχιστον πέντε χρόνια προσπάθειες για αντιμετώπιση των επιπτώσεων στην πραγματική οικονομία, και οι οικονομικοί δείκτες μόνο χειροτερεύουν σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Αυτή η αλήθεια εκφράστηκε και στην Κύπρο τον Μάρτιο του 2013 με τον πιο δραματικό τρόπο

2.   Κρίση χρέους σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

ΗΠΑ

Το πρόβλημα της κρίσης χρέους, είναι σήμερα ακόμα πιο οξύ και μετατρέπεται ραγδαία σε πρόβλημα όλων των χωρών του κόσμου.

Στις ΗΠΑ, με διαφορά την πιο μεγάλη οικονομία του κόσμου, το 2011 το συνολικό χρέος( ομοσπονδιακό, τοπικό, επιχειρηματικό, ιδιωτικό) στεκόταν στα τρομακτικό 57 τρις δολάρια( Michael Hodges, Grandfather Economic Reports) πολύ πιο ψηλά από το 2008

ΚΙΝΑ

Σύμφωνα με τον Ruchir Sharma, επικεφαλή του τομέα των αναδυόμενων αγορών της Morgan Stanley( από τις 5 κορυφαίους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στον κόσμο), «Από το 2008, το συνολικό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος της Κίνας έχει εκτοξευτεί σε πάνω από 200%- χωρίς προηγούμενο επίπεδο για οποιαδήποτε αναδυόμενη χώρα».  

ΙΑΠΩΝΙΑ

Ακόμα χειρότερα, ότι και να σημαίνει αυτό, τα πράγματα στην Ιαπωνία. Με το κλείσιμο του Σεπτέμβρη του 2013, η Ιαπωνική κυβέρνηση γιόρτασε ένα ασυνήθιστο κατόρθωμα: το συνολικό κυβερνητικό χρέος ξεπέρασε το ένα τετρακισεκατομμύριο γεν(A Japanese Crisis Nears, James Gruber, 8/10/2013) . Σε δολάρια φυσικά ακούγεται λιγότερο τρομακτικό, σαν ποσοστό του ΑΕΠ όμως είναι τεράστιο( μεγαλύτερο από της Ελλάδας) και μετατρέπεται σε τρομακτικό, ακόμα και σε δολάρια, αν σε αυτό προστεθεί το επιχειρηματικό και ιδιωτικό χρέος: σχεδόν 23 τρις δολάρια ή 500%

ΕΥΡΩΠΗ

Πρώτη πρώτη φιγουράρει η Ελλάδα, με δημόσιο χρέος 175,1% του ΑΕΠ της. Ακολουθεί η Ιταλία με 132,6% και έπεται σε απόσταση αναπνοής η Πορτογαλία, με δημόσιο χρέος ίσο με το 129% του ΑΕΠ της. Λίγο πιο πίσω η Ιρλανδία με 123,7% και η Κύπρος με 111,7% του ΑΕΠ. Μετά το Βέλγιο (101,5%) και η Ισπανία (93,9%).( ΠΝΙΓΕΤΑΙ ΣΤΟ ΧΡΕΟΣ ΟΠΟΙΑ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΠΕΙ ΣΕ ΜΝΗΜΟΝΙΟ!, Απρ30, 2014,  Γ.Δελαστίκ)

3.   Τέλεια καταιγίδα.

Συνδυασμός δραματικής αύξησης του χρέους και ταυτόχρονης μείωσης επενδύσεων και ανάπτυξης.

Στα οικονομικά μπλοκ, στις μητροπόλεις, σε κάθε χώρα, το χρέος είναι μεγαλύτερο παρά το 2008, με το ξέσπασμα της κρίσης. Με την ανεργία να θερίζει, που σημαίνει ότι αυτοί που εργάζονται δεν επωμίζονται μόνο την εξόφληση του δικού τους μερτικού στο χρέος, αλλά  επωμίζονται και την εξόφληση των δόσεων που αναλογούν σε αυτούς που δεν εργάζονται. Η κατάσταση είναι αδύνατη.

Ανάπτυξη σημαίνει επενδύσεις. Χωρίς αυτές δεν υπάρχει ανάπτυξη. Ακόμα όμως και να υπάρχουν επενδύσεις, όταν το κομμάτι των επενδύσεων που είναι δανεικό χρήμα μεγαλώνει διαρκώς , τότε υποσκάπτεται η μακρόχρονη σταθερότητα και ένα 2008 καθίσταται αναπόφευκτο.  Και όταν τα δανεικά μεγαλώνουν και οι επενδύσεις και η ανάπτυξη συρρικνώνονται, ότι ακριβώς συμβαίνει μετά το 2008, τότε υπάρχει η τέλεια καταιγίδα, τότε το μέλλον των ανθρώπων υποθηκεύεται στην εξαθλίωση και στους πολέμους.

Αυτή είναι η πραγματικότητα του σήμερα. Παρά τα χωρίς προηγούμενο χαμηλά επιτόκια στα βασικά οικονομικά μπλοκ, το χωρίς προηγούμενο φτηνό χρήμα, το μόνο που αυξάνει με τρελούς ρυθμούς είναι το χρέος.

4.   Κύπρος και προοπτικές

Μικρογραφία της παγκόσμιας κατάστασης και η Κύπρος που το χρέος αναμένεται να φτάσει το126% του ΑΕΠ, το ψηλότερο σημείο, το 2015, όταν θα έχουν καταγραφεί δύο χρόνια όπου οι επενδύσεις ήταν πρακτικά ανύπαρκτες και  δραματικής συρρίκνωσης της οικονομίας της τάξης του 10% τουλάχιστον. 

Δεν υπάρχει τίποτε στον επενδυτικό τομέα αυτό τον χρόνο, ή αυτόν που μας πέρασε, στο οποίο να μπορεί, με οποιοδήποτε τρόπο να βασιστεί η ανάπτυξη.

Στον δρόμο που ακολουθούν νέο μνημόνιο και νέο κούρεμα είναι σε κάποια στιγμή αναπόφευκτα.

Δεν υπάρχει καμιά διέξοδος μέσα από τις πολιτικές λιτότητας. Αυτό είναι κύριο μάθημα από το 2008 και μετά.

Ταυτόχρονα, δεν υπάρχουν δυνατότητες ανάκαμψης ακόμα και με την πιο επιθετική επεκτατική, αναπτυξιακή πολιτική, χωρίς κοινωνικό έλεγχο και ριζικές αλλαγές στο τραπεζικό σύστημα τουλάχιστον. Χωρίς ριζικές αλλαγές  στον σχεδιασμό των επενδύσεων και της παραγωγής, όπου θα λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες της κοινωνίας για προϊόντα και εργοδότηση και όχι το κέρδος των ιδιωτικών τραπεζών. Αυτό είναι το κύριο μάθημα από τις ΗΠΑ από το 2008 και μετά, όπου τυπώνουν χρήμα χωρίς ιστορικό προηγούμενο, αυξάνουν το χρέος, που αποτέλεσε και την αιτία της κρίσης, και πάλιν χωρίς προηγούμενο,  χωρίς να μπορούν να επιστρέψουν σε ανάπτυξη.

Στις 15 Σεπτεμβρίου του 2008 κατάρρευσε ένας, μόνο ένας, τραπεζικός κολοσσός στις ΗΠΑ, η Lehman Brothers, και μέχρι τις 29 του ίδιου μήνα είχε γονατίσει το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ανοίγοντας τον δρόμο σε αυτό που σήμερα ονομάζεται παγκόσμια οικονομική κρίση.

Αυτό δείχνει την κολοσσιαία αλληλεξάρτηση των οικονομιών του πλανήτη.

Δεν μπορούν να υπάρξουν εθνικές, απομονωμένες λύσεις. Όπως πρέπει πια να είναι σαφές για τον κάθε εργαζόμενο, ότι δεν υπάρχουν λύσεις μέσα από τα μνημόνια της καπιταλιστικής Ευρώπης, άλλο τόσο σαφές πρέπει να είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις μακριά από το παγκόσμιο, σε πρώτη φάση Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι, μακριά από τους πολιτικούς αγώνες της ευρωπαϊκής εργατικής τάξης για αλλαγή των ευρωπαϊκών ταξικών συσχετισμών. 

Με θρασύτητα οικοδομούν ξανά τις τράπεζες όπως ήταν

«ΔΕΝ ΜΑΣ ΠΕΦΤΕΙ ΛΟΓΟΣ»- Αβέρωφ Νεοφύτου

Του Σωτήρη Βλάχου

Ακόμα δεν φάνηκε το βάθος του πάτου στο οποίο μας έχει ρίξει η εντελώς αδιαφανής, διεφθαρμένη, κερδοσκοπική, ανεύθυνη και αντικοινωνική λειτουργία των τραπεζών, και ο Πρόεδρος του ΔΗΣΥ, μιλώντας για την Τράπεζα Κύπρου, τολμά να λέει ότι δεν μας πέφτει λόγος τι θα αποφασίσει για το καλό της τράπεζας και της οικονομίας το σημερινό Διοικητικό Συμβούλιο.

Δεν μας πέφτει λόγος, κυρίες και κύριοι.

4.5 δις μας στοίχισε το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων που Τράπεζα Κύπρου και Λαϊκή αγόρασαν από τους Γερμανούς μετά το ξέσπασμα της κρίσης. Των ομολόγων δηλαδή που οι Γερμανοί ξεπούλησαν όσο όσο, όταν είχαν καταλάβει τι παλιόχαρτα κρατούσαν και οι δικοί μας τα αγόρασαν σε… τιμή ευκαιρίας.

7 δις (που κάποιοι σήμερα ανεβάζουν στα 9 δις-ναι κυρίες και κύριοι για τέτοια απίστευτα ποσά μιλούμε) πήραν από τις καταθέσεις μας με το κούρεμα καταθέσεων τον περασμένο Μάρτη.

5.5 δις ELA(χρέος προς την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που κληρονόμησε η Τράπεζα Κύπρου από την Λαϊκή που έκλεισε) θα πρέπει να ξοφλήσουμε αν η Τράπεζα Κύπρου και το νέο της Διοικητικό Συμβούλιο δεν μπορέσουν να το εξοφλήσουν-και είναι πολύ αμφίβολο αν θα μπορέσουν.

2.9 δις στοίχισαν οι κυβερνητικές εγγυήσεις( λεφτά των φορολογημένων) τον Φεβράρη που μας πέρασε για στήριξη της ρευστότητας της Τράπεζας Κύπρου.( Τώρα αν έχουν γίνει και άλλα από τον Μάρτη του 2013 μέχρι τον Φεβράρη του 2014 και δεν τα εντοπίσαμε, συμπαθάτε μας).

1.9 δις στοίχισαν οι κυβερνητικές εγγυήσεις τον Μάρτη που μας πέρασε για στήριξη της ρευστότητας του Συνεργατισμού.

Πάνω από 17% φανερή και πάνω από 5% κρυφή ανεργία στοίχισε στην κοινωνία, μέχρι τώρα, η κατάρρευση που επήλθε με πρωταγωνιστές τις τράπεζες.

Τεράστιο κόστος για την κοινωνία είναι και τα δεκάδες χιλιάδες σπίτια που ετοιμάζονται να κατασχέσουν από ανθρώπους που, αφού οι τραπεζίτες τους έριξαν στην ανεργία, θέλουν τώρα, με την βοήθεια Αβέρωφ, της τάξης και της παράταξης του, να τους ξεσπιτώσουν. Πολεμώντας, όσο τους περνά φυσικά, το νόμο που ΑΚΕΛ και ΕΔΕΚ προωθούν για προστασία της πρώτης κατοικίας και επαγγελματικής στέγης.

Παρόλα αυτά τα Κόστα σε εμάς, ο κύριος Νεοφύτου τολμά να εκφράζει την θέση ότι δεν μας πέφτει λόγος τι θα αποφασίσει για το καλό της τράπεζας και της οικονομίας το σημερινό Διοικητικό Συμβούλιο

Όμως, σε αντίθεση με αυτή σας την θέση, όπως και με όσα είπατε στην συνέχεια κύριε Νεοφύτου, ότι η Τράπεζα Κύπρου έχει ένα Συμβούλιο, έχει νέους μετόχους και πρέπει από μόνη της να αποφασίσει τους βέλτιστους τρόπους, η αλήθεια είναι ότι οι νέοι μέτοχοι της Τράπεζας Κύπρου, από οικονομικής, ηθικής και κάθε άλλης άποψης, είναι αυτοί που την έσωσαν με τα χρήματα τους.

Εμείς είμαστε οι μέτοχοι κύριε Νεοφύτου και απαιτούμε τον λόγο που μας αρνείστε στην διοίκηση της . Απαιτούμαι κοινωνικό έλεγχο στις τράπεζες που έχουν στην πράξη γίνει δική μας ιδιοκτησία . Για να μην βιώσει καμιά γενιά ξανά την καταστροφή

Σαν να ήταν Ανάσταση

Φεύγοντας από την Αμμόχωστο μετά την ακολουθία του Επιταφίου στον Άγιο Γεώργιο τον εξορινό ομολόγησα στους φίλους που ταξιδέψαμε μαζί πως αν έχανα αυτό το γεγονός δεν θα συγχωρούσα ποτέ τον εαυτό μου.

Δεν είμαι θρήσκος. Εδώ και πολλές δεκαετίες έχω ξεκαθαρίσει τη σχέση μου με τη θρησκεία και είναι απλά ανύπαρκτη. Όμως αυτό που έζησα την περασμένη Παρασκευή είναι ένα από τα πιο σημαντικά και συγκλονιστικά γεγονότα των τελευταίων χρόνων.

Χιλιάδες κόσμος ίσως και περισσότεροι από 4 – 5 χιλιάδες ελληνοκύπριοι και τουρκοκύπριοι βρέθηκαν στο ξωκλήσι στην εντός των τειχών περιοχή της Αμμοχώστου, που θα γινόταν η λειτουργία του Επιταφίου, για πρώτη φορά μετά από 57 χρόνια. Ελάχιστοι κατάφεραν να μπουν μέσα και οι περισσότεροι ήμασταν έξω και κουβεντιάζαμε. Όπως σχολίασε και ένας φίλος «ήταν ο εσπερινός με τη μεγαλύτερη συμμετοχή άθεων που έγινε ποτέ» και μάλλον έχει δίκαιο.

Εκεί βρίσκονταν όλοι σχεδόν οι άνθρωποι, ελληνοκύπριοι και τουρκοκύπριοι, που γνώρισα τα τελευταία τριάντα χρόνια που συμμετέχω στο κίνημα επαναπροσέγγισης. Ήταν μια μεγάλη συνάντηση όσων πιστέψαμε εδώ και πολλά χρόνια, πολύ πριν από τους πολιτικούς μας, ότι μπορούμε να ζήσουμε μαζί, ότι μπορούμε και πρέπει να παλέψουμε μαζί για την επανένωση, τη συμφιλίωση και τη συνεργασία για να κτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον για μας και τα παιδιά μας. Θυμηθήκαμε τα πέτρινα χρόνια των συναντήσεων μας στη Πύλα, τους εξονυχιστικούς ελέγχους στα οδοφράγματα, τις δύσκολες διαδικασίες για να εξασφαλίσουμε τις πολύτιμες άδειες για επίσκεψη στην άλλη πλευρά. Ξέραμε πως αυτό που γινόταν σήμερα δεν ήταν τυχαίο. Είχαμε βάλει και μείς το λιθαράκι μας κτίζοντας αυτό το κίνημα επαναπροσέγγισης, και καλλιεργώντας την κουλτούρα της συνεργασίας της συμφιλίωσης και της επανένωσης.

Ζούσαμε ένα πανηγυρικό κλίμα χαράς και ευφορίας. Ακόμη και ο κόσμος που ήλθε για να ζήσει τη μυσταγωγία του Επιτάφιου από θρησκευτική κατάνυξη, είχε μια λάμψη στο πρόσωπο του λες και ζούσε την Ανάσταση του Χριστού και όχι τη κηδεία του.

Σε λίγο κάνει την εμφάνιση της η πομπή του Επιταφίου για την περιφορά του γύρο από την εκκλησία. Διακόπτουμε τις κουβέντες μας και ανοίγουμε δρόμο να περάσει. Μπροστά η χορωδία, με άψογη αρμονία, πίσω το ιερατείο και…. δεν πιστεύω στα μάτια μου, μαζί με τον επίσκοπο Κωνσταντίας, ο Μουφτής. Δίπλα – δίπλα, οι δυο τους με τα επίσημα αρχιερατικά τους άμφια, αυτά που επιβάλλει η θρησκεία του καθενός, και ακολουθεί ο Επιτάφιος και μια ατέλειωτη ουρά ανθρώπων, πιστών και μη πιστών.

Δεν άσκησα ποτέ επαγγελματικά τη δημοσιογραφία αλλά όσα είχα μάθει στη δημοσιογραφική σχολή και ένα μικρό δαιμόνιο που με τσέγγλιζε είχα έτοιμο τον πρωτοσέλιδο τίτλο και την φωτογραφία του εξώφυλλου για την αυριανή έκδοση των εφημερίδων. «Σαν να ήταν Ανάσταση» με μεγάλα γράμματα με outline, πάνω στη φωτογραφία που θα έπιανε τουλάχιστο τη μισή σελίδα. Το μήνυμα που έβγαζε αυτή η εικόνα, του αλληλοσεβασμού και της συνεργασίας, είναι πολύ πιο δυνατό και σημαντικό από τις δηλώσεις των πολιτικών που καλύπτουν συνήθως τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Ήταν η πιο δυνατή εκδήλωση επαναπροσέγγισης των τελευταίων χρόνων με τη μαζική συμμετοχή των απλών ανθρώπων και ερχόταν σε μια κρίσιμη στιγμή. Ερχόταν για να τονίσει τη σημασία ακριβώς αυτής της δράσης από τα κάτω.

Βέβαια αν είχα την ευθύνη για τη δημοσιογραφική κάλυψη αυτής της εκπληκτικής εκδήλωσης δε θα μπορούσα να αποφύγω και ένα ένθετο με ένα ερώτημα. «Πότε θα δούμε και έναν ορθόδοξο Ιεράρχη να συμμετέχει μαζί με ένα Μουφτή σε μια ισλαμική προσευχή ή τελετή σε τζαμί;». Όπως δεν θα μπορούσα να μην σκεφτώ και τις αντιδράσεις από το πατριωτικό συνάφι που θα ξεσκίζονταν γιατί επιτρέψαμε να γίνει αυτή η ιεροσυλία στον Επιτάφιο. Δεν φτάνει που δεν χτύπησαν οι καμπάνες του επιταφίου, αφήσαμε ένα μουσουλμάνο να «μολύνει» τον εσπερινό του Επιτάφιου με την παρουσία του. Πόσο μάλλον που δεν ήταν μόνο ένας μουσουλμάνος μέσα στην εκκλησία αλλά πολλοί.

Όσο και αν δεν θέλω, μερικές φορές μου βγαίνει αυθόρμητα το επιφώνημα: Θεε μου πια, έλεος !!!. Βέβαια αν υπήρχε θεός θα τους είχε κοπανίσει από καιρό μια στο κεφάλι. Επειδή όμως δεν υπάρχει, κάποιος άλλος θα πρέπει να κάνει αυτή τη δουλειά.

Ντίνος Αγιομαμίτης

Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ Ο ΕΡΟΓΛΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΙΚΛΟΠΟΔΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΛΥΣΗΣ

Του Σωτήρη Βλάχου.

Η ιστορία του εθνικού ζητήματος στην Κύπρο είναι σε μεγάλο βαθμό ιστορία αντιπαράθεσης του εθνικισμού των δύο κοινοτήτων, που όσο πιο ακραίοι γίνονταν, τόσο στήριζαν και συμπλήρωναν ο ένας τον άλλο.

Αυτής της ιστορίας επανάληψη ήταν η επίθεση των παλληκαριών του ΕΛΑΜ σε χώρους που μίλησε ο Ταλάτ, που σαν σύμμαχοι των γκρίζων λύκων και του τουρκοκυπριακού εθνικισμού γενικά, έδωσαν ξανά επιχειρήματα σε όλους αυτούς για να κατακεραυνώσουν τις τουρκοκυπριακές δυνάμεις της λύσης.

Μέσα στην ίδια λογική των τρικλοποδιών στην διαδικασία, εντάσσονται και οι φημολογούμενες προθέσεις του Έρογλου για πολιτογράφηση 40 χιλιάδων εποίκων. Σε μια εποχή που είναι γενικά αποδεκτό, στα λόγια τουλάχιστον, από τους διαπραγματευτές των δυο κοινοτήτων αλλά και από τα ΗΕ, ότι ο αριθμός των εποίκων μετά την λύση θα κυμανθεί γύρω στους 50 χιλιάδες- και ήδη υπάρχουν πολιτογραφημένοι πολύ περισσότεροι- μια τέτοια κίνηση Έρογλου στοχεύει μόνο στο να δώσει φωνή στους ελληνοκύπριους εθνικιστές, να ενισχύσει την καχυποψία και να ανατρέψει την διαδικασία. Για αυτό δεν πρέπει αυτή η κίνηση Έρογλου να προβάλλεται δημόσια, από τις δυνάμεις της λύσης, σαν ζήτημα αντιπαράθεσης των δύο κοινοτήτων, αλλά σαν προσπάθεια του εθνικισμού να εκτροχιάσει την πορεία ειρήνης.

Πρέπει η διαδικασία επίλυσης που βρίσκεται σε εξέλιξη να διαφυλαχτεί με αποφασιστικότητα. Αποδίδοντας τις ευθύνες σε όλους όσους με τις ενέργειες τους, και στις δύο κοινότητες, την υποσκάπτουν.

Η υστερική αντιμετώπιση των επιτευγμάτων Χριστόφια- Ταλάτ, η δαιμονοποίηση της σταθμισμένης ψήφου και της εκ περιτροπής προεδρίας στην προσπάθεια ανάδειξης Αναστασιάδη στην εξουσία, έχουν σήμερα το τίμημα τους. Και επιτρέπουν στον Έρογλου, την ίδια ώρα που δεν χάνει ευκαιρία να δημιουργεί προβλήματα, να παρουσιάζεται σαν σταθερός υποστηρικτής της λύσης μέσα από δηλώσεις όπως, η ε/κ πλευρά θέλει να απορρίψει τις συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί… αυτό μπορεί να κλονίσει την πίστη των δύο “λαών” για μια συμφωνία… εάν τις απορρίπτεις αυτές σημαίνει μεγάλο χάσιμο χρόνου. με αυτά τα παιχνίδια με τον χρόνο, μπορεί να κλονιστεί η πίστη των λαών σε μια συμφωνία. Η ελπίδα για λύση μπορεί να μετατραπεί σε απαισιοδοξία”.

Δημιουργείται σήμερα ξανά μια νέα δυναμική για λύση. Μέσα από ενέργειες και δηλώσεις πολλών από τους παίκτες στο κυπριακό ζήτημα. Όπως τις πολύ πρόσφατες του Τούρκου Υπουργού ΕΕ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, που είπε ότι περιμένουμε λύση στο Κυπριακό μέσα στη χρονιά αυτή… και ότι υπάρχει μια σοβαρή επιθυμία και αποφασιστικότητα στην κοινότητα( την τουρκοκυπριακή για λύση).

Όσο και αν κάποιος αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις δηλώσεις και προθέσεις, πρέπει να σταθεί πάνω σε αυτές και να τις πάρει ένα βήμα πάρα κάτω. Να αντισταθεί στους εθνικιστές και στις δύο κοινότητες και να στηρίξει την διαδικασία μέσα από κοινές εκδηλώσεις των δυνάμεων της λύσης των δύο κοινοτήτων. Όπως την πρωτομαγιάτικη που ΠΕΟ, Devis και μια σειρά άλλες τουρκοκυπριακές και ελληνοκυπριακές οργανώσεις προγραμματίζουν.

Η προοπτική της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας δεν αποτελεί υποχώρηση για καμιά από τις δυο κοινότητες. Αποτελεί το μοναδικό παράθυρο στο μέλλον, την μοναδική πορεία έξω από το σκοτάδι στο οποίο η βαρβαρότητα του εθνικισμού, από την δεκαετία του 1950 τουλάχιστον, έχει ρίξει τις κοινότητες της Κύπρου. Πρέπει να στηριχθεί με τον πιο αποφασιστικό και ενεργό τρόπο.

Το κραχ του 1929 και το σήμερα- Μέρος Ν( Τέλος)

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΊΡΗΣΗ Ή ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ

Οι μηχανισμοί της αγοράς όχι μόνο δεν την ρυθμίζουν αυτόματα σε περιόδους κρίσεων, αλλά αποτελούν αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς που οδηγούν στο χάος…

Ο καπιταλισμός βρίσκεται ήδη βαθιά μέσα σε μια κρίση που μόνο προς το παρόν θεωρείται μικρότερη από αυτήν του 1929 που οδήγησε στα χαρακώματα του μεγάλου πολέμου…

Σε μια σειρά περιπτώσεις από το 2008… οι ΗΠΑ βρίσκονται σε αντίθετα στρατόπεδα από την Ρωσία και την Κίνα, αλλά και άλλους, σε συνθήκες που ξεσπούν αναπάντεχα και αποκτούν δυναμική που δεν μπορεί να ελεγχτεί. Η αίσθηση ότι βρισκόμαστε μακριά από ένα τρίτο παγκόσμιο πόλεμο παύει σταδιακά να είναι τόσο πραγματική.

Από τις κύριες προσπάθειες αυτής της σειράς άρθρων ήταν να δείξει ότι πίσω από όλες τις οικονομικές εξελίξεις από την κρίση της δεκαετίας του 1970, που είναι κρίσιμη για την κατανόηση της τωρινής κρίσης, βρίσκεται η τσακισμένη ικανότητα του καπιταλισμού να δημιουργεί κέρδος, να αναπαράγει τον εαυτό του. Βρίσκεται ο Μαρξιστικός νόμος της Πτωτικής Τάσης του Ποσοστού του Κέρδους που, σύμφωνα με τον ίδιο τον Μαρξ, αποτελεί τον πιο σημαντικό νόμο της πολιτικής οικονομίας.

Αυτός ο νόμος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν θεωρητική αφαίρεση. Είναι η πραγματικότητα του σήμερα. Υπογραμμίζει την ανικανότητα του καπιταλισμού να επιστρέψει ξανά σε ανάπτυξη. Είναι η πηγή του χωρίς προηγούμενο χρέους που συσσωρεύτηκε σε ποσά που δεν θα μπορούσαν ποτέ να εξοφληθούν. Χρέος που ήταν απαραίτητο για να στηρίζει την ζήτηση. Χρέος που εναπόθεσε στις μελλοντικές γενιές την ευθύνη πληρωμής της σημερινής κατανάλωσης. Χρέος που αποικιοποίησε το μέλλον(colonized the future), όπως το διατύπωσε ο ακαδημαϊκός Φώτης Λυσάνδρου.

Ξανά πάνω στο ζήτημα της εξόδου από την Ευρωζώνη.

Η ανικανότητα της καπιταλιστικής αγοράς να συντηρήσει τον εαυτό της και το ξεκίνημα διαδικασίας μέσα στην οποία ο καπιταλισμός θα καταστρέφει ότι έκτισε την προηγούμενη περίοδο( Μαρξ), υπογραμμίζει της παγκόσμιες, όπως επίσης και τις ευρωπαϊκές, οικονομικές εξελίξεις του σήμερα. Και παραπέμπει στην δεκαετία του 1930.

Το 2008, για να το πω απλά, αποδείχτηκε το 1929 της γενιάς μας... Μια οικονομική κατάληξη που παρό¬μοια της ίσως να μην είχε υπάρξει ούτε καν το 1929. ( Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, Γιάννης Βαρουφάκης, ελληνική έκδοση του 2012, σελ24.)

Έτσι, η εισήγηση για εγκατάλειψη της ευρωζώνης δεν δίνει με κανένα τρόπο απάντηση στο πρόβλημα της εποχής.

Οι υποστηρικτές αυτής της στρατηγικής δείχνουν το πλεόνασμα της Γερμανίας από την μια και τα ελλείμματα και την τεράστια συσσώρευση χρέους του Ευρωπαϊκού νότου από την άλλη. Μα και οι ΗΠΑ είναι βαριά χρεωμένες. Με τον ίδιο τρόπο που η οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ, όπως και ολόκληρου του καπιταλιστικού κόσμου, βασίστηκε πάνω στα δανεικά που οι ΗΠΑ εξασφάλιζαν από τον υπόλοιπο κόσμο, με τον ίδιο τρόπο η ανάπτυξη της Γερμανίας, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης, βασίστηκε πάνω στα δανεικά που οι ΗΠΑ εξασφάλιζαν, όπως και πάνω στα δανεικά του ευρωπαϊκού νότου. Το τέλος αυτού του παιγνιδιού θα φέρει πολύ σύντομα το τέλος και της Γερμανικής ανάπτυξης.

Τα πλεονεκτήματα που υποτίθεται θα φέρει η έξοδος από την ευρωζώνη είναι «πλεονεκτήματα» που απλά οδηγούν στην καταστροφή μια ώρα αρχύτερα. Η ανεξαρτησία στην νομισματική πολιτική παρέχει την δυνατότητα τυπώματος χρήματος- όσο περισσότερο τυπώνεται, τόσο περισσότερο θα εξαφανίζεται η αξία του, ειδικά σε συνθήκες παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και με δεδομένο ότι δεν υπάρχει φιλικός τρόπος εξόδου από την ευρωζώνη. Αν γινόταν κάτι τέτοιο, «φιλική» έξοδος, θα ήταν κάτω από όρους μνημονίου.

Η δυνατότητα εφαρμογής εμπορικών μέτρων θα είναι ο δρόμος προς την κόλαση. Οι εμπορικοί πόλεμοι θα είναι το προοίμιο των πραγματικών πολέμων.

Η εισήγηση για έξοδο από την ευρωζώνη δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να υπάρξουν απομονωμένες, εθνικές λύσεις στην κρίση. Δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα. Με αυτή την εισήγηση απλά ενισχύεται η εικόνα που οι εθνικιστές δημιουργούν, ότι η πηγή της ευρωπαϊκής κακοδαιμονίας είναι άλλα έθνη, η Γερμανία, οι απόγονοι του Χίτλερ. Αποπροσανατολίζει από τον στόχο που πρέπει να είναι η πάλη ενάντια στον παγκόσμιο καπιταλισμό.

Η έξοδος από την ευρωζώνη δεν μπορεί να είναι επιλογή για την Αριστερά. Θα γίνει «επιλογή» για τους εθνικούς στρατηγούς του κεφαλαίου όταν δεν θα υπάρχουν πια περιθώρια για συμφωνημένο χειρισμό της ευρωπαϊκής κρίσης. Θα είναι μια επιλογή που θα εισάξει την Ευρώπη σε στάδιο βαρβαρότητας, ο κάθε ένας ενάντια σε όλους τους άλλους για επιβίωση. Επανάληψη παγκόσμιων πολέμων θα ξαναμπεί στην ημερήσια διάταξη.

Μια νέα εποχή

Για πρώτη φορά για περισσότερο από μισό αιώνα ο καπιταλισμός παρουσιάζει το πραγματικό του πρόσωπο στους εργάτες των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών. Για πρώτη φορά για περισσότερο από μισό αιώνα η συζήτηση πάνω στην επιθανάτια αγωνία του καπιταλισμού είναι σταθερά βασισμένη πάνω στην οικονομική σφαίρα και αντικατοπτρίζεται άμεσα σε μαχητική πολιτική δράση στην βάση της κοινωνίας.

Αυτή η δράση είναι ακόμα σε διάσταση με την θεωρητική συζήτηση που εξελίσσεται με ανανεωμένη θέρμη μεταξύ της Μαρξιστικής διανόησης αλλά και γενικότερα στους κόλπους της Αριστεράς, και προς το παρόν έχει μικτά αποτελέσματα. Δεν είναι μακριά η στιγμή όμως όπου τα δύο θα συναντηθούν για να δημιουργήσουν μια τρομακτική δύναμη που θα αμφισβητήσει τον καπιταλισμό με ένα σοβαρό τρόπο.

Σωτήρης Βλάχος

Οικονομική κρίση και μνημονιακή πολιτική : ένας χρόνος μετά

Ένα χρόνο μετά την συμφωνία μεταξύ κυπριακής κυβέρνησης και Τροϊκα για την εφαρμογή του πρώτου μνημονίου οικονομικής πολιτικής για την κυπριακή οικονομία, η ύφεση όλο και βαθαίνει , το τραπεζικό σύστημα συνεχίζει να βρίσκεται υπό κατάρρευση, οι μισθοί και στο δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό τομέα μειώνονται συνεχώς και η ανεργία ακολουθεί σταθερή ανοδική τάση . Ένα χρόνο μετά την εφαρμογή της μνημονιακής πολιτικής λιτότητας, της αναδιάρθρωσης του τραπεζικού τομέα μέσω της κατάσχεσης καταθέσεων και τωνπροδιαγραφόμενων μεταρρυθμίσεων στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικοποιήσεων των ημικρατικών οργανισμών, είναι απαραίτητη η αξιολόγηση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων των πολιτικών της Τροϊκα. Η κριτική ανάλυση των επιπτώσεων της μνημονιακής πολιτικής θα πρέπει παράλληλα να συνοδεύεται από την διαμόρφωση, υιοθέτηση και διάχυση στους αγώνες του συνδικαλιστικού κινήματος και στη κοινωνία γενικότερα, ενός εναλλακτικού οικονομικού προγράμματος εκ μέρους των αριστερών πολιτικών οργανώσεων και κυρίως του ΑΚΕΛ, το οποίο να καθοδηγεί και να ενισχύει τον αντι-μνημονιακό αγώνα στη Κύπρο σε συνεργασία και κοινή πορεία με αριστερές πολιτικές οργανώσεις και κινήματα της Ευρώπης.

Η κρίση η οποία μαστίζει την κυπριακή οικονομία και κοινωνία δεν είναι μια συνηθισμένη, κυκλική κρίση με προσωρινό χαρακτήρα και διάρκεια. Η Κύπρος αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια συστημική-διαρθρωτική κρίση η οποία έχει επηρεάσει ριζικά όλες τις πτυχές αναπαραγωγής των καπιταλιστικών σχέσεων: οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές.

Η κρίση στη Κύπρο είναι τόσο βαθειά και προβλέπεται παρατεταμένη αν δεν υπάρξει αλλαγή στη νεο-φιλελεύθερη, μνημονιακή πολιτική του κυβερνώντος μπλοκ εξουσίας, γιατί έχουν συμπέσει παράγοντες, οι οποίοι από μόνοι τους θα μπορούσαν να έχουν καταστροφικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις:

- Το ξέσπασμα της τεράστιας φούσκας των ακινήτων η οποία λειτούργησε υποβοηθητικά για αρκετά χρόνια και για την οικονομική ανάπτυξη και για τα δημόσια οικονομικά.

- Η τραπεζική κρίση η οποία κατάληξε ουσιαστικά στη κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος στη Κύπρο.

- Τα αδιέξοδα και οι στρεβλώσεις του μοντέλου ανάπτυξης που ακολουθήθηκε στη Κύπρο με αποτέλεσμα οι πηγές ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας να έχουν σχεδόν εκλείψει.

- Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη και όσον αφορά τις διασυνδέσεις του κυπριακού τραπεζικού τομέα με την Ελλάδα και όσον αφορά τις επιπτώσεις της κρίσης στις εξαγωγές και στον τουρισμό.

- Οι υφεσιακές επιπτώσεις της μνημονιακής πολιτικής λιτότητας, απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων, αποδόμησης του κοινωνικού κράτους και η τραπεζική αναδιάρθρωση η οποία ουσιαστικά οδήγησε στη καταστροφή του τραπεζικού συστήματος στη Κύπρο με εκτός ελέγχου οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Οι ταξικές διαστάσεις του μοντέλου ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας

Οι πιο πάνω παράγοντες που οδήγησαν την κυπριακή οικονομία στη πιο βαθειά κρίση της ιστορίας της μετά το 1974 δεν είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους και επίσης έχουν διαφορετικό χρονικό προσδιορισμό. Κοινό τους σημείο, εν τούτοις, είναι η ταξική τους διάσταση: τα οικονομικά συμφέροντα που επενέργησαν για τον καθορισμό πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων και μέτρων και συν-διαμόρφωσαν αυτό που μπορεί να αποκληθεί το "μοντέλο ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας" και που σήμερα βρίσκεται σε βαθειά διαρθρωτική κρίση.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 και για τρείς δεκαετίες περίπου ο μοχλός ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας ήταν ο τουριστικός τομέας. Η βιομηχανία και η γεωργία ακλουθούσαν μια πτωτική τάση αλλά αυτή η πτώση των παραγωγικών τομέων της οικονομίας είχαν αντιστάθμιση από τους τομείς των υπηρεσιών και έτσι η Κύπρος είχε ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης, χαμηλή ανεργία και τα ελλείμματα στο ισοζύγιο εμπορίου καλύπτονταν από τα έσοδα από τον τουρισμό και άλλες υπηρεσίες. Αυτή η μορφή ανάπτυξης όμως, είχε ημερομηνία λήξης η οποία σημειώθηκε στις αρχές του 2000, με τον τουριστικό τομέα να σταθεροποιείται, ενώ η παραγωγική βάση της οικονομίας συνεχίζει να συρρικνώνεται. Το 2003, επί προεδρίας Τάσσου Παπαδόπουλου, ελήφθη μια συγκεκριμένη πολιτική απόφαση για να εφαρμοστεί πολιτική ούτως ώστε η Κύπρος να καταστεί 'φορολογικός παράδεισος' με σκοπό την έλκυση ξένων κεφαλαίων στη Κύπρο. Η επιδίωξη ήταν κυρίως ρωσικά κεφάλαια, τα οποία είχαν επιδείξει μια ανοδική τάση αρκετά χρόνια προηγουμένως, μετά την διάλυση της σοβιετικής ένωσης και στα πλαίσια της διαδικασίας 'μετάβασης στο καπιταλισμό' στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Έτσι, το 2003 είχε ληφθεί η απόφαση ο εταιρικός φόρος να μειωθεί στο 10% από 26% που ίσχυε προηγουμένως και αποτελούσε το μέσο όρο στην Ε.Ε. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ως κύριος εκφραστής του τραπεζικού κεφαλαίου και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών γενικότερα (δικηγόροι, λογιστές, συμβουλευτικά γραφεία κλπ), είχε την ευθύνη για την πιο σημαντική στροφή στην πορεία της κυπριακής οικονομίας και στην κατάληξη της σημερινής οικονομικής τραγωδίας.

Οι εξελίξεις στη δεκαετία του 2000 θα έπρεπε να ήταν κατά κάποιο τρόπο αναμενόμενες: μαζική εισροή κεφαλαίων κυρίως ρωσικής προέλευσης για να εκμεταλλευτούν τη χαμηλή φορολογία, τα οποία μετά από κατάλληλη διαχείριση έβρισκαν ξανά το δρόμο προς τη Ρωσία όπου δεν μπορούσαν να φορολογηθούν για δεύτερη φορά (λόγω της συμφωνίας Κύπρου-Ρωσίας για την αποφυγή διπλής φορολογίας). Αυτή η διαδικασία η οποία μπορεί να ονομασθεί 'ανακύκλωση' είχε τρομερά οικονομικά οφέλη για το τραπεζικό- χρηματοπιστωτικό κατεστημένο της κυπριακής οικονομίας. Ταυτόχρονα, όμως, υπέθαλπαν και τρομερούς κινδύνους για την κυπριακή οικονομία και κοινωνία οι οποίοι δεν άργησαν να επαληθευθούν με τον πιο δραματικό τρόπο.

Οι οικονομικές εξελίξεις στη δεκαετία του 2000 θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως ένα έγκλημα το οποίο ήταν αναμενόμενο να επισυμβεί. Σχηματικά θα μπορούσαν να αναφερθούν τα πιο κάτω σημεία:

- Οι τράπεζες για να ελκύσουν καταθέσεις , εκτός από τη διαχείριση της διακίνησης κεφαλαίων, είχαν συστηματικά ψηλότερα καταθετικά επιτόκια από τον μέσο όρο στην Ε.Ε. με αποτέλεσμα ένα σημαντικό μέρος των ρωσικών κεφαλαίων (30 δις ευρώ, 40% των συνολικών καταθέσεων των κυπριακών τραπεζών), βρήκε κατεύθυνση στις κυπριακές τράπεζες.

- Η αύξηση στις καταθέσεις από ρωσικά κεφάλαια, αποτέλεσε την βάση για τη διόγκωση του τραπεζικού τομέα στη Κύπρο, το μέγεθος του οποίου έφτασε οκτώ φορές το ΑΕΠ της Κύπρου.

- Η αύξηση στις καταθέσεις και τη ρευστότητα των κυπριακών τραπεζών χρηματοδότησε την αύξηση στη κατανάλωση μέσω δανεισμού, όπως επίσης χρηματοδότησε τη φούσκα των ακινήτων. Το ιδιωτικό χρέος στη Κύπρο έφτασε το 300% του ΑΕΠ, το μεγαλύτερο ποσοστό ιδιωτικού χρέους στην Ε.Ε.

- Επίσης η αύξηση στη ρευστότητα των τραπεζών, τους έδωσε την δυνατότητα να επεκταθούν διεθνώς: σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα, αλλά και στη Ρουμανία, Ουκρανία, Ρωσία και αλλού.

- Η πτωτική τάση στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας, μεταποιητική βιομηχανία και γεωργία συνεχίζεται πιο έντονα τη δεκαετία του 2000, με αποτέλεσμα το ποσοστό συμβολής τους στο ΑΕΠ να έχει φτάσει το 6% και 2% αντίστοιχα, (από τα πιο χαμηλά ποσοστά στο πρωτογενή και δευτερογενή τομέα όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και διεθνώς). Σαν αποτέλεσμα αυτών των τάσεων στην οικονομία, το εμπορικό έλλειμμα δεν καλυπτόταν πλέον από τις υπηρεσίες και τον τουρισμό με αποτέλεσμα το έλλειμμα στις τρέχουσες συναλλαγές να φτάσει στο μη βιώσιμο επίπεδο του 15% σαν ποσοστό του ΑΕΠ.

- Μετά το ξέσπασμα της κρίσης στην Ελλάδα το 2010, η ρευστότητα των τραπεζών αυξήθηκε περαιτέρω λόγω, προσωρινής όπως αποδείχθηκε, εισροής κεφαλαίων από την Ελλάδα. Στη περίοδο που ακολούθησε και μέχρι το 2012, οι τράπεζες συνέχιζαν τον εκτός ελέγχου δανεισμό σε μεγαλοεπιχειρηματίες ανάπτυξης γης και επίσης προχώρησαν στη πιο παράτολμη επένδυση τους, σε ελληνικά κρατικά ομόλογα τα οποία πίστευαν ότι θα τους επέφεραν μεγάλη κερδοφορία για να μπορούν να δικαιολογούν τους τεράστιους μισθούς και μπόνους των διευθυντών των τραπεζών το οποίο είχε γίνει συστατικό στοιχείο της λειτουργίας των τραπεζών τη τελευταία δεκαετία.

Όλες αυτές οι τάσεις και ανησυχητικοί δείκτες της οικονομίας θά έπρεπε να ηχήσουν καμπανάκια συναγερμού και στους υπουργούς οικονομικών και στον διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Αντ΄αυτού οι τράπεζες προστατεύθηκαν μέχρι την τελευταία στιγμή και παραπλανητικά όλοι μιλούσαν για το μεγάλο πρόβλημα του δημοσιονομικού ελλείμματος.

Οικονομική κρίση και μνημονιακή πολιτική

Η οικονομική κρίση στη Κύπρο κάνει την εμφάνιση της ως μια τεραστίου μεγέθους τραπεζική κρίση έστω και αν οι επιπρόσθετοι παράγοντες οι οποίοι είχαν προαναφερθεί άρχισαν να λειτουργούν αρνητικά στη πορεία της οικονομίας: το ξέσπασμα της φούσκας των ακινήτων, οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, η έλλειψη εναλλακτικών πηγών οικονομικής ανάπτυξης πέρα από τον τουρισμό και τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Μετά την κατάρρευση και των δύο κυπριακών τραπεζών, η κυβέρνηση Χριστόφια θα έπρεπε να έχει δράσει άμεσα με ένα εναλλακτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης των τραπεζών στη βάση της εθνικοποίησης τους και του κοινωνικού και δημοκρατικού ελέγχου της λειτουργίας τους. Η κυβέρνηση Χριστόφια όχι μόνο δεν επεξεργάστηκε και δεν προώθησε ένα εναλλακτικό πρόγραμμα αντιμετώπισης της κρίσης αλλά η στρατηγική της φαίνεται ότι επικεντρώθηκε σε δύο κατευθύνσεις: πρώτη επιδίωξη ήταν η εξασφάλιση δανείου εκτός Ε.Ε. για να καλύψει τις δημοσιονομικές ανάγκες και την προσωρινή στήριξη των τραπεζών (1.8 δις στη Λαϊκή τον Ιούνιο 2012), το οποίο δάνειο δόθηκε από την Ρωσία της τάξης των 2.5 δις ευρώ και δεύτερη κατεύθυνση ήταν η απόφαση να καλέσει την Τροϊκα στη Κύπρο ζητώντας στήριξη από την Ε.Ε. αλλά ταυτόχρονα δεν ήθελε να 'χρεωθεί' την συμφωνία και την υπογραφή ενός μνημονίου. Στις διαπραγματεύσεις με την Τροϊκα η κυβέρνηση Χριστόφια αντιπρότεινε ένα 'ήπιο' μνημόνιο στις αρχικές απαιτήσεις της Ε.Ε-Δ.Ν.Τ.-Ε.Κ.Τ. και σίγουρα ευθύνη φέρει και η Τροϊκα στη μη κατάληξη σε συμφωνία αναμένοντας πιο πρόσφορο πολιτικό έδαφος μετά εκλογές του Φεβρουαρίου 2013 και την πιθανή επικράτηση Αναστασιάδη.

Οι οργανώσεις της ριζοσπαστικής αριστεράς (αριστερή πτέρυγα, ΕΡΑΣ), είχαν προτείνει από το φθινόπωρο του 2011 κατευθύνσεις για ένα εναλλακτικό οικονομικό πρόγραμμα με κεντρικούς άξονες:

- εθνικοποίηση και άμεση αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος, τουλάχιστον όσον αφορά τις δύο μεγάλες τράπεζες και τον συνεργατισμό.

- ενοποίηση του δημόσιου τραπεζικού τομέα, δημιουργία 'κακής' τράπεζας για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων κυρίως όσον αφορά τους μεγαλοεπιχειρηματίες ανάπτυξης γης, ριζικές αλλαγές στη λειτουργία των τραπεζών με γνώμονα την ανάπτυξη της οικονομίας και όχι την κερδοφορία.

- μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος με αύξηση της φορολογίας στα ψηλά εισοδήματα και στις διάφορες μορφές πλούτου (γη, μετοχές, καταθέσεις).

- εσωτερικός δανεισμός ακόμα και σε αναγκαστική μορφή για να καλυφτούν οι δημοσιονομικές ανάγκες, η χρηματοδότηση των τραπεζών και ένα νέο εναλλακτικό αναπτυξιακό πρόγραμμα.

- εναλλακτική αναπτυξιακή στρατηγική με κατεύθυνση την ενδυνάμωση και αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας (πρωτογενής τομέας, βιομηχανία, ποιοτική αναβάθμιση του τουρισμού). Σε αυτό το πλαίσιο κύριες επιδιώξεις θα πρέπει ναι είναι η αύξηση των επενδύσεων, η βελτίωση της παραγωγικότητας, η τεχνολογική αναβάθμιση της οικονομίας, εξαγωγικός προσανατολισμός και νέες μορφές ιδιοκτησίας και πρωτοβουλίας, (συνεργατικές, συνεταιριστικές κλπ).

- Ριζική μεταρρύθμιση του κρατικού μηχανισμού ενισχύοντας τον αναπτυξιακό και κοινωνικό του χαρακτήρα.

Μετά τις εκλογές του Φεβρουαρίου 2013, οι οικονομικές εξελίξεις στην Κύπρο ήταν καταιγιστικές. Η κυβέρνηση Αναστασιάδη συμφώνησε με την Τροϊκα, μετά τις δύο διαδοχικές συναντήσεις του eurogroup στις 15 και 25 Μαρτίου 2013, το κούρεμα-κατάσχεση των τραπεζικών καταθέσεων (50% στη Τράπεζα Κύπρου, συνολικά στη Λαϊκή), η Λαϊκή ενσωματώθηκε στη Τράπεζα, ο συνεργατισμός ανακεφαλαιοποιήθηκε με τέτοιο τρόπο που ουσιαστικά άρχισε η προετοιμασία για την ιδιωτικοποίηση του. Οι αποφάσεις και οι διαδικασίες για την μνημονιακή αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος ουσιαστικά ισοδυναμούν με την πλήρη κατάρρευση του κυπριακού τραπεζικού τομέα και η κατάληξη αυτής της διαδικασίας δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Τα κύρια συστατικά του μνημονίου το οποίο συμφωνήθηκε μεταξύ της κυβέρνησης Αναστασιάδη και της Τροϊκα είναι τα ακόλουθα:

Α. Δανειακή σύμβαση

- Συνολικό ποσό 10 δις ευρώ τα οποία κατανέμονται ως εξής:

α) 6 δις ευρώ, αναχρηματοδότηση χρέους

β) 3.0 δις ευρώ, κάλυψη δημοσιονομικού ελλείμματος

γ) 1.5 δις ευρώ, κεφαλαιοποίηση συνεργατισμού

δ) 1.0 δις ευρώ, απόθεμα για κεφαλαιοποίηση τραπεζών

ε) 1.5 δις ευρώ έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις και κεντρική τράπεζα.

Β. Μέτρα λιτότητας

- 6.5% του ΑΕΠ στη περίοδο 2013-2014 και 2.5% του ΑΕΠ στη περίοδο 2015-2016.

Οι μειώσεις στο δημοσιονομικό έλλειμμα θα προέλθουν από μειώσεις μισθών και προσωπικού στο δημόσιο τομέα, μειώσεις συντάξεων, αφαίρεση του επιδόματος απόκτησης κατοικίας, αφαίρεση του δικαιώματος πρόσβασης στο σύστημα υγείας, αύξηση του ΦΠΑ, οριακή αύξηση στον εταιρικό φόρο και στο φόρο κτηματικής περιουσίας.

Γ. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Ουσιαστική εξουδετέρωση της ΑΤΑ, άνοιγμα επαγγελμάτων, στόχευση επιδομάτων και εισαγωγή ελάχιστου εισοδήματος, ιδιωτικοποιήσεις ημικρατικών οργανισμών.

Δ. Αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος

Κλείσιμο της Λαϊκής και ενσωμάτωσης της στη Τράπεζα Κύπρου, κούρεμα-κατάσχεση των καταθέσεων στη Τράπεζα Κύπρου της τάξης του 50% σε καταθέσεις πάνω από 100,000 ευρώ. Επιβολή εσωτερικών συναλλαγματικών περιορισμών και περιορισμός στη διακίνηση κεφαλαίων. Ανακεφαλαιοποίση του Συνεργατισμού με 1.5 δις ευρώ ο οποίος ουσιαστικά εθνικοποιείται - για να επαναγοράσει τις μετοχές του, εκτός από τη αποπληρωμή του κεφαλαίου των 1.5 δις, θα πρέπει να καταβάλλει ετήσιο τόκο 10%, διαφορετικά η κυβέρνηση θα διαθέσει τις μετοχές του συνεργατισμού σε ιδιωτικά κεφάλαια.

Η μνημονιακή πολιτική αποτελεί ένα αυστηρό και βίαιο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής. Αν συμπεριληφθούν και τα μέτρα μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος το 2012 της τάξης του 4% του ΑΕΠ, τότε κατά την περίοδο 2012-2016 η επιδιωκόμενη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος ισοδυναμεί με 13%, πολύ κοντά με την δημοσιονομική προσαρμογή που επιχειρήθηκε στην Ελλάδα με καταστροφικά αποτελέσματα και για την ανάπτυξη και την ανεργία. Ήδη, στη Κύπρο το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 6% το 2013, μετά από τη μείωση του 2% το 2012. Η ανεργία ξεπέρασε το 17%, (από την οποία το 50% είναι μακροπρόθεσμα άνεργοι) και η ανεργία στους νέους κυμαίνεται γύρω στο 40%. Οι μισθοί έχουν μειωθεί κατακόρυφα και στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα και τα επίπεδα φτώχιας αυξάνονται συνεχώς ιδίως στις μεγάλες ηλικίες. Υπάρχει μεγάλη μείωση στη κατανάλωση, στις επενδύσεις και στη βιομηχανική παραγωγή. Οι μικρές επιχειρήσεις, εκτός από το κούρεμα καταθέσεων που έχουν υποστεί δεν μπορούν να εξασφαλίσουν δανεισμό ούτε για επενδύσεις αλλά και ούτε κεφάλαιο κίνησης. Οι ιδιωτικοποιήσεις των ημικρατικών οργανισμών έχουν ήδη δρομολογηθεί, (ΑΤΗΚ, ΑΗΚ, Αρχή Λιμένων) και έχει ήδη προετοιμαστεί το έδαφος για την ιδιωτικοποίηση του Συνεργατισμού.

Η μεγάλη μείωση στη ζήτηση λόγω της δημοσιονομικής προσαρμογής και της μείωσης σε μισθούς και εισοδήματα έχει συρρικνώσει όλες τις μορφές παραγωγής στη Κύπρο Το ξέσπασμα της φούσκας των ακινήτων, η βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή, η έλλειψη προοπτικής στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας συνθέτουν ένα πλαίσιο όπου οι δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης στην επόμενη περίοδο είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Οι προβλέψεις της κυβέρνησης και της Τροϊκα για ανάκαμψη το 2015 είναι ευσεβοποθισμοί και δημιουργία εντυπώσεων.

Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις της μνημονιακής πολιτικής επικεντρώνονται στο τραπεζικό τομέα. Το κούρεμα-κατάσχεση των καταθέσεων όπως πολλοί σοβαροί αναλυτές έχουν αναφέρει έχει ουσιαστικά καταστρέψει το τραπεζικό σύστημα στη Κύπρο. Καμιά τράπεζα δεν μπορεί να επιβιώσει μετά το πλήγμα αξιοπιστίας που συνοδεύει το κούρεμα-κατάσχεση καταθέσεων. Αυτό ισχύει και για την Τράπεζα Κύπρου και οι ενδείξεις για τη προδιαγραφόμενη πορεία είναι περισσότερο από ορατές: συνεχής μείωση καταθέσεων, περιορισμένη ρευστότητα, παγοποίηση δανεισμού, σταθερή αύξηση στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, συνεχής αύξηση ζημιών. Μόνο μια καινούργια αρχή στο τραπεζικό σύστημα κάτω από δημόσια ιδιοκτησία και δημοκρατικό έλεγχο μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος με σκοπό να προωθηθεί η οικονομική ανάπτυξη και όχι η ιδιωτική κερδοφορία.

Οι εφαρμογή του μνημονίου στη Κύπρο θα έχει καταστροφικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Το μνημόνιο είναι ένα κατ'εξοχή ταξικό πρόγραμμα. Οι κυβερνώντες στη Κύπρο το έχουν καλοδεχτεί, όπως και οι εργοδοτικές οργανώσεις. Είναι ένα πρόγραμμα το οποίο έχει στοχευμένη επιδίωξη τη δημιουργία ύφεσης, την αύξηση της ανεργίας, την μείωση μισθών και κοινωνικών παροχών και εκμηδενίζει τις προοπτικές ανάπτυξης. Στο τραπεζικό τομέα, όλα τα μέτρα που έχουν εφαρμοσθεί έχουν ένα και μοναδικό σκοπό, την αποφυγή της εθνικοποίησης των τραπεζών αν και είναι είναι ο μόνος τρόπος να αναδιοργανωθεί ο τραπεζικός τομές πάνω σε βιώσιμη βάση. Επίσης το μνημόνιο επιδιώκει να ανοίξει νέες ευκαιρίες στην εισδοχή του κεφαλαίου και στην αγορά περιουσιακών στοιχείων σε εξευτελιστικές τιμές: ιδιωτικοποιήσεις ημικρατικών οργανισμών, ιδιωτικοποίηση του συνεργατισμού, εκποιήσεις και πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων υποθηκευμένων στις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων και της πρώτης κατοικίας. Επιχειρείται στη Κύπρο, όπως και στις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας μια ριζική αναδιάρθρωση της οικονομίας, της κοινωνίας και του κράτους στη βάση της νεο-φιλελεύθερης ιδεολογίας και απροκάλυπτα για την προώθηση των οικονομικών συμφερόντων του κεφαλαίου.

Η αριστερά και τα κινήματα των εργαζομένων θα πρέπει να αντισταθούν και να προτείνουν ένα εναλλακτικό οικονομικό πρόγραμμα: εθνικοποίηση και δημοκρατικός έλεγχος των τραπεζών, φορολογία ψηλών εισοδημάτων και πλούτου (φορολογία του πλούτου σε ποσοστό 10% για μια διετία θα κάλυπτε μεγάλο μέρος των δανειακών αναγκών της Κύπρου και θα μπορούσε να επαναληφθεί για μια δεύτερη διετία αν χρειάζεται), επανασχεδιασμός της οικονομίας με σκοπό την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και των παραγωγικών τομέων της οικονομίας, μεταρρύθμιση και εκδημοκρατισμός του κράτους ενισχύοντας τον αναπτυξιακό και κοινωνικό του χαρακτήρα. Για την επίτευξη των πιο πάνω στόχο είναι απαραίτητη η άμεση απεμπλοκή από το μνημόνιο και η πολιτική-κοινωνική συνεργασία των δυνάμεων της αριστεράς σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Παναγιώτης Παντελίδης

Το κραχ του 1929 και το σήμερα-μέρος Μ

Από το 2000 οι John Eatwell and Lance Taylor, είχαν προβλέψει ότι,

«Αν η στρατηγική των ΗΠΑ αναγκαζόταν να αλλάξει, αυτό θα είχε σοβαρές επιπτώσεις για τη μελλοντική σταθερότητα και ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.” (John Eatwell and Lαnce Taylor, “Global Finance at Risk”, πρώτη αγγλική έκδοση 2000, σελ 122)

Άλλαξε η στρατηγική όταν πια οι ΗΠΑ, οι φτωχοί των ΗΠΑ, δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να αντεπεξέλθουν στην υποχρέωση αποπληρωμής των δανείων τους. Η για δεκαετίες στρατηγική δανεισμού των ΗΠΑ, στρατηγική που συντηρούσε τόσο τις ΗΠΑ όσο και τον κόσμο ολόκληρο, έπαψε να είναι εφικτή.

ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΤΗΝ… ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ.

Η κατάρρευση της Lehman Brothers στις 15 Σεπτεμβρίου 2008, μετατρέπεται σε παγκόσμια κατάρρευση μέχρι τις 29 Σεπτεμβρίου του 2008. Παρά την ιερότητα της ατομικής πρωτοβουλίας, την ακόμα πιο ιερή ελεύθερη αγορά, στην οποία ακόμα και με το ξεκίνημα της κατάρρευσης δήλωναν απόλυτη πίστη, χρησιμοποιούν το κράτος που τόσο λοιδόρησαν, τα λεφτά των φορολογουμένων, για να σουλουπώσουν όσο μπορούν, το χωρίς ιστορικό προηγούμενο χάος στο οποίο κατέληξαν τρεις περίπου δεκαετίες νεοφιλελεύθερης πολιτικής.

“Ο υπουργός οικονομικών Hank Paulson, ιδεολόγος της ελεύθερης αγοράς και πρώην εκτελεστικός Διευθυντής της Goldman Sachs… είχε έτοιμο το πρώτο του σχέδιο μέσα σε μια εβδομάδα από την κατάρρευση της Lehman. Το πρόγραμμα TARP… προνοούσε για 700δις δολάρια» ( Mick Brooks, Capitalist Crisis, πρώτη αγγλική έκδοση 2012, σελ. 41)

700 δις από τα λεφτά των φορολογουμένων για να αγοραστούν, ακούστε, τι; Οι τίτλοι που κανένας πια δεν αγόραζε, αφού με την κρίση μετατράπηκαν σε σκουπίδια( toxic assets), σε πολύ ψηλότερες τιμές από ότι ‘ελεύθερη αγορά’ καθόριζε.

Και τα 700 δις ήταν μόνο η αρχή.

«Αργότερα, στο τέλος του 2010, ανακαλύψαμε πως η Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Αμερικής πρόσθεσε( doled) τουλάχιστον 3.3δις επιπλέον στο TARP… σε εκατομμυριούχους και δισεκατομμυριούχους κρυφά από τον κόσμο.» (Capitalist Crisis, σελ. 41)

Σύμφωνα με το μέλος του Κογκρέσου, Bernie Sunders,

«Η Goldman Sachs επιδοτήθηκε με 600δις( περισσότερο από το εθνικό εισόδημα της Ελλάδας), σχεδόν 2 τρις(!!!) πήγαν στην Morgan Stanley, 1.8τρις στην Citigroup…” (το ίδιο, σελ. 41)

Με αυτά το ποσά επιδοτήθηκαν, με αυτά τα ποσά διασώθηκαν οι ιδιωτικές τράπεζες που έπαιξαν το μέλλον του πλανήτη στα ζάρια. Την ίδια ώρα που

«… οι ουρές των συσσιτίων επιμηκύνονταν παντού στις ΗΠΑ και οικογένειες των οποίων τα σπίτια είχαν κατασχεθεί κοιμούνταν στα αυτοκίνητα τους ή σε ξενώνες για αστέγους» ( το ίδιο, σελ. 41)

Και το σκάνδαλο των σκανδάλων δεν τελειώνει εδώ. Τα λεφτά τα οποία το κράτος δάνεισε στις τράπεζες με σχεδόν μηδενικό επιτόκιο για διάσωση τους, οι τράπεζες με την σειρά τους, προτίμησαν, μέσα στα πλαίσια του δημοκρατικού δικαιώματος που τους παρέχει η ελεύθερη αγορά, αντί να σώσουν την οικονομία δανείζοντας της, να δανείσουν πίσω το κράτος,

«… με πιο ψηλό επιτόκιο, αγοράζοντας κυβερνητικά χρεόγραφα (treasury securities).» ( Το ίδιο, σελ. 41)

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΊΡΗΣΗ Ή ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ

Οι μηχανισμοί της αγοράς όχι μόνο δεν την ρυθμίζουν αυτόματα σε περιόδους κρίσεων, αλλά αποτελούν αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς που οδηγούν στο χάος. Αυτό αποτελεί από τα κύρια, αδιαμφισβήτητα πια συμπεράσματα από την κρίση που ταλανίζει την ανθρωπότητα από το 2008. Συμπέρασμα που και οι ίδιοι οι στρατηγοί του κεφαλαίου επικυρώνουν καθημερινά από τότε με τις πράξεις τους, με τις μαζικές κρατικές παρεμβάσεις για διάσωση του ιδιωτικού τομέα, που στα λόγια όμως ακόμα υπερασπίζονται και παρουσιάζουν σαν το αξεπέραστο πρότυπο.

Ο καπιταλισμός βρίσκεται ήδη βαθιά μέσα σε μια κρίση που μόνο προς το παρόν θεωρείται μικρότερη από αυτήν του 1929 που οδήγησε στα χαρακώματα του μεγάλου πολέμου. Ο πόλεμος των ΗΠΑ ενάντια στην τρομοκρατία είχε οδηγήσει σε απόλυτα αδιέξοδα πριν ακόμα το ξέσπασμα της κρίσης που έχει αυξήσει τους εθνικούς και ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς κατακόρυφα. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες θα αποκαλύπτεται ακόμα περισσότερο η αδυναμία του δυτικού κόσμου να επιβάλει την θέληση του όσο και η αδυναμία του παγκόσμιου καπιταλισμού για «ειρηνική συνύπαρξη».

Σε μια σειρά περιπτώσεις από το 2008, από την περίπτωση της Γεωργίας και Οσσετίας, το Ιράν, την Λιβύη, την Συρία και τώρα την περίπτωση Ουκρανίας/Κριμαίας, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε αντίθετα στρατόπεδα από την Ρωσία και την Κίνα, αλλά και άλλους, σε συνθήκες που ξεσπούν αναπάντεχα και αποκτούν δυναμική που δεν μπορεί να ελεγχτεί. Η αίσθηση ότι βρισκόμαστε μακριά από ένα τρίτο παγκόσμιο πόλεμο παύει σταδιακά να είναι τόσο πραγματική.

Βλάχος Σωτήρης

Το κραχ του 1929 και το σήμερα- μέρος Λ

Οι πολυτελείς δεξιώσεις, οι πανάκριβες κατοικίες ο ήχος των γυαλιστερών Porsche, η απίστευτα προνομιακή ζωή, ήταν η δική τους πραγματικότητα.

Η άλλη πραγματικότητα ήταν αυτή της βαθιάς παράλληλης κρίσης της δεκαετίας του 1970 που όμως αντιμετωπίστηκε στην δεκαετία του 1980. Με «κάπως» αμφιλεγόμενες μεθόδους, είναι αλήθεια, αλλά αντιμετωπίστηκε. Όπως και μια σειρά άλλες τοπικές και περιφερειακές κρίσεις που ξέσπασαν από τότε σε όλες τις Ηπείρους, στην Λατινική Αμερική, την νοτιοανατολική Ασία, στις ίδιες τις ΗΠΑ την δεκαετία του 1990, το 2000. Κρίσεις που είχαν γίνει σύμφυτο φαινόμενο της νεοφιλελεύθερης περιόδου.

Και στην επόμενη ύφεση κάτι θα βρεθεί για αντιμετώπιση της. Αμφιλεγόμενο ή όχι μας παίρνει παρακάτω και βλέπουμε…

Έτσι, θεωρούσαν ότι μια κρίση που δεν θα μπορούν πια να διαχειριστούν

«… δεν θα έρθει επειδή έλεγαν ότι δεν θα έρθει…» Και αφού μια τέτοια

«…κρίση δεν έχει προκύψει, δεν θα συμβεί…» ( Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, σελ. 31).

Ξανά πάνω στον μαρξιστικό νόμο της πτωτικής τάσης του ποσοστού του κέρδους.

Η κρίση όμως προκύπτει. Κρίση τελική, μη διαχειρίσιμη, με Κ κεφαλαίο όπως την ονομάζει ο Γιάννης Βαρουφάκης. Όλες οι προβλέψεις παρέμειναν τραγικά άστοχες. Όπως και μετά το κραχ του 1929, μετά το 2008 δεν υπάρχει καμιά ανταπόκριση σε γνωστές θεραπείες.

Το 1929 και 2008 ταυτίζονται μέσα από τη γενική κατάρρευση της κερδοφορίας που προηγήθηκε. Παρόλο που για το 1929 τα στατιστικά στοιχεία που υπάρχουν είναι περιορισμένα, στα λίγα χρόνια που προηγήθηκαν, καταγράφηκε σημαντική μείωση του κύκλου εργασιών σε όλους σχεδόν τους τομείς της οικονομίας των ΗΠΑ. Από την βιομηχανία αυτοκινήτων, ατσαλιού την οικοδομική βιομηχανία, μέχρι την κατάρρευση στην αγροτική παραγωγή που οδήγησε μαζικά αγρότες εκτός του επαγγέλματος.

Πριν το κραχ του 2008,

«Το κέρδος πριν την φορολογία στις ΗΠΑ έφτασε στην κορυφή του το 3ο τρίμηνο του 2006 στα 1865 δις… και κτύπησε πάτο το 4ο τρίμηνο του 2008 στα 861δις»( Mick Brooks, Capitalist Crisis, πρώτη αγγλική έκδοση 2012, σελ. 46), καταγράφοντας την τρομακτική πτώση 55% σχεδόν μέσα σε δυο χρόνια.

Η κατακράτηση μέρους της ανθρώπινης εργασίας για να γίνει δυνατή η καπιταλιστική συσσώρευση, κατέγραψε το τίμημα της και στις δύο ιστορικές περιόδους. Η συσσώρευση πλούτου και τεράστιων μέσων παραγωγής στις μητροπόλεις και φτώχειας στην περιφέρεια, κατέστησε σταδιακά ανίκανη την περιφέρεια να συντηρήσει τις μητροπόλεις και το παγκόσμιο σύστημα αναποδογυρίστηκε.

Όπως αναποδογυρίστηκε και την δεκαετία του 1970, όπου προηγήθηκε, στα χρόνια από το 1965 μέχρι το 1974, κατάρρευση της κερδοφορίας κατά περισσότερο από 40% στον ανεπτυγμένο κόσμο. Επιβεβαιώνοντας, και στις τρείς περιπτώσεις, τον μαρξιστικό νόμο της «Πτωτικής τάσης του ποσοστού του κέρδους», τον νόμο που σύμφωνα με τον Μαρξ,

«.. είναι με κάθε έννοια ο πιο σημαντικός νόμος της πολικής οικονομίας, ο πιο ουσιώδης για κατανόηση των πιο δύσκολων σχέσεων. Είναι ο πιο σημαντικός νόμος από ιστορικής άποψης. Είναι ένας νόμος που παρά την απλότητα του δεν έχει γίνει κατανοητός ποτέ προηγουμένως και, ακόμα λιγότερο, δεν διατυπώθηκε με ένα συνειδητό τρόπο.» (Μαρξ, Grundrisse σελ.748)

Μετά την δεκαετία του 1970 ο νεοφιλελευθερισμός έπαιξε, απρόσμενα, τον ρόλο διάσωσης του παγκόσμιου συστήματος.

Η αμερικάνικη οικονομία αποτέλεσε για δεκαετίες την ατμομηχανή της παγκόσμιας μέσα από την « στρατηγική δανεισμού των ΗΠΑ…».(John Eatwell and Lαnce Taylor)

Μέσα από την πούληση σε όλο τον κόσμο τίτλων με πλασματικές αξίες, αυτή η στρατηγική «έχει γίνει σημαντικό στοιχείο στη διατήρηση της ζήτησης σε όλο τον κόσμο...»( Το ίδιο) και συνεπώς της κερδοφορίας.

Στην τελευταία φάση του παιγνιδιού αυτού στην δεκαετία του 2000 στις ΗΠΑ, υιοθετείται η «καινοτόμος» περίοδος χάριτος(teasing period). Περίοδος μέχρι και τρία χρόνια κατά την οποία υπήρχε σχεδόν αναστολή της υποχρέωσης αποπληρωμής για όσους είχαν δανειστεί για να κτίσουν το σπίτι τους. Τα πράγματα άγγιξαν οριακά σημεία. Το παρόν δεν είχε πια πάρα λίγες δυνάμεις και το μέλλον αναλάμβανε σχεδόν από μόνο του την ενίσχυση της σημερινής κατανάλωσης. Με δανεικά από τους Κινέζους, αλλά και κάθε γωνιά του πλανήτη.

Και όταν οι δανειολήπτες, οι φτωχοί κάτοχοι ενυπόθηκων δανείων των ΗΠΑ, βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον πραγματικό λογαριασμό, όταν η δόση πηδούσε από τα 400 δολάρια τον μήνα στα 2000 ή 2500, και πετούσαν τα κλειδιά του σπιτιού στο γραμματοκιβώτιο, και σε καραβάνια κινούσαν για άλλες πολιτείες, ανέδειξαν την πραγματική εικόνα της παγκόσμιας οικονομίας.

Από το 2000 οι John Eatwell and Lurence Taylor, είχαν προβλέψει ότι,

«Αν η στρατηγική των ΗΠΑ αναγκαζόταν να αλλάξει, αυτό θα είχε σοβαρές επιπτώσεις για τη μελλοντική σταθερότητα και ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας." (John Eatwell and Lαnce Taylor, "Global Finance at Risk", πρώτη αγγλική έκδοση 2000, σελ 122)

Σωτήρης Βλάχος

Συνεργατισμός και ανθρώπινο πρόσωπο

Μια συνέντευξη στον Φιλελεύθερο που αποτελεί προειδοποίηση προς τους ανέργους.

Σε συνέντευξη του στον Φιλελεύθερο, ο Γενικός Διευθυντής της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριος Κληρίδης, τονίζει ότι επιδίωξης τους είναι να διατηρήσει ο Συνεργατισμός τον ανθρώπινο του πρόσωπο. Από εδώ και πέρα θα αλλάξουν πολλά αλλά θα παραμείνει το ανθρώπινο του πρόσωπο.Το ζήτημα όμως είναι ότι αυτά που λέει αναιρούν την πρόθεση τους.

Παρόλο που από την αρχή της συνέντευξης του τονίζει ότι θα Πρέπει όμως να καταλάβουν όλοι πως τα δεδομένα έχουν αλλάξει, ο ίδιος μιλά με ένα εντελώς τυπικό τρόπο, λες και τίποτε δεν έχει αλλάξει.

Και βεβαίως αναγνωρίζουμε αυτό που ο κύριος Κληρίδης λέει: έχω νομική υποχρέωση στην περίπτωση που το δάνειο ενός οφειλέτη παρουσιάζει καθυστέρηση να στείλω ένα γράμμα στον οφειλέτη υπό τη μορφή όχι βέβαια της απειλής αλλά σε κάποιο αυστηρό-τυπικό τόνο.

Το ζήτημα είναι τι γίνεται από αυτό το σημείο και μετά. Διευκρινίζει ο Γενικός Διευθυντής πια είναι η πρόθεση τους σε περιπτώσεις όπου ένας οφειλέτης έχει χάσει τη δουλειά του αλλά έχει προοπτική να εξεύρει κάπου αλλού εργασία και δεν είναι εσαεί άνεργος, τότε σε αυτήν την περίπτωση θα δώσουμε ένα χρονικό περιθώριο.

Ή στην άλλη περίπτωση που κούρεψαν τον μισθό του οφειλέτη, κάτι που αποτελεί μόνιμο γεγονός και δεν πρόκειται να αλλάξει σύντομα. Εκεί θα πρέπει να καταλήξουμε σε μια λύση όπου η δόση θα είναι χαμηλότερη και θα γίνει ενδεχομένως και μια επιμήκυνση του δανείου.

Εκείνο όμως με το οποίο δεν καταπιάνεται ο Γενικός Διευθυντής του Συνεργατισμού, είναι με τις περιπτώσεις της μόνιμης, μακρόχρονης ανεργίας που είναι το χαρακτηριστικό της εποχής που ζούμε τώρα. Το χαρακτηριστικό που κάνει όλη την διαφορά. Και παρόλο που τονίζει ότι Πρέπει όμως να καταλάβουν όλοι πως τα δεδομένα έχουν αλλάξει, ο ίδιος αδυνατεί εντελώς να το καταλάβει.

Είναι ένα πράγμα τα δικαιώματα των τραπεζών σε μια κοινωνία με 2% ή 4% ανεργία, με την μόνιμη να βρίσκεται πρακτικά στο 0%, και άλλο σε κοινωνία που η μόνιμη πια ανεργία προσεγγίζει τον ένα στους τέσσερεις, που με το τέλος του χρόνου μπορεί να πλησιάσει τον ένα στους τρείς. Η κατάσταση σε μια τέτοια περίπτωση μετατρέπεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Η ίδια η κοινωνία στερεί πια το δικαίωμα στους ανθρώπους να δουλέψουν, το λογικό γίνεται παράλογο και το ηθικό ανήθικο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η νομική υποχρέωση στην περίπτωση που το δάνειο ενός οφειλέτη παρουσιάζει καθυστέρηση να στείλω ένα γράμμα, γίνεται το προοίμιο ανήθικης πράξης αφαίρεσης από ανθρώπους του δικαιώματος στέγης, μετά που τους αφαιρέθηκε το δικαίωμα στην εργασία.

Και η όλη πράξη γίνεται ακόμα πιο ανήθικη, όταν την νομική υποχρέωση για να εκδιώξουν ανθρώπους από τα σπίτια τους, αναλαμβάνουν οι τραπεζικοί οργανισμοί που, ενεργώντας έξω από κάθε νομικό και ηθικό πλαίσιο, έχουν γονατίσει τις κοινωνίες. Και επιβιώνουν ακόμα μόνο και μόνο γιατί οι γονατισμένες κοινωνίες πληρώνουν τις ζημιές τους, με τις καταθέσεις και τους φόρους των απλών ανθρώπων.

Με χορήγηση ύψους €1,5 δις με λεφτά από το κοινωνικό σύνολο ενισχύθηκε η ρευστότητα του Συνεργατισμού πολύ πρόσφατα , χωρίς να ακούσουμε μέχρι τώρα για κατάσχεση της επιπλέον περιουσίας- όχι της πρώτης κατοικίας, δεν το ζητούμε αυτό- αυτών που έχουν κάνει άνεργο τον ένα στους τέσσερεις. Και τολμά, παρόλα αυτά, ο Γενικός Διευθυντής να μιλά για κατασχέσεις πρώτης κατοικίας, όχι γιατί θα το θελαν οι άνθρωποι, αλλά σαν μια τελευταία δραστική ενέργεια για να εισπράξουμε τα ποσά που μας οφείλουν.

Και προειδοποιεί ότι αν περάσει αυτό το μέτρο όπου και στα χαρτιά η πρώτη κατοικία δεν θα μπορεί να εκποιηθεί μπορεί να μας δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα κεφαλαιουχικής επάρκειας… οι πολιτικοί δεν ξέρουν καλά τι επιδράσεις μπορεί να έχει η ψήφιση του συγκεκριμένου νόμου και ποιες επιπτώσεις θα δημιουργήσει.

Ανησυχεί για τις επιπτώσεις από την ψήφιση του συγκεκριμένου νόμου ο Γενικός Διευθυντής, αλλά δεν φαίνεται να ανησυχεί καθόλου από την πιθανότητα να ζει σε μια κοινωνία με δεκάδες χιλιάδες ή και περισσότερους άστεγους.

Έτσι όπως οι πανταχού υπεύθυνοι των τραπεζών τα έχουν κάνει, βεβαίως και υπάρχει πρόβλημα με την κεφαλαιουχική επάρκεια των τραπεζών. Και πρέπει να σωθούν. Για να σώσουν την κοινωνία όμως- χωρίς αυτό τον στόχο χάνει κάθε νόημα και η ίδια η διάσωση τους. Να σωθούν οι τράπεζες, με ξεκίνημα

1. Κατασχέσεων της επιπλέον περιουσίας
2. Κατασχέσεων περιουσίας όσων φυγάδευσαν τεράστια ποσά στο εξωτερικό στα πρόθυρα του κουρέματος
3. Κατασχέσεων περιουσίας των ιδιοκτητών των 22 εταιρειών που χρωστούν στον φόρο εισοδήματος περισσότερα από 6 δις ευρώ.
4. Κατασχέσεων της εκκλησιαστικής περιουσίας

Ναι, κατάσχεση από το κράτος κάθε επιπλέον περιουσιακού στοιχείου της κοινωνίας αν χρειαστεί, για να διαφυλαχτεί η κεφαλαιουχική επάρκεια των τραπεζών και, έτσι, η στέγη πάνω από το κεφάλι του κάθε ανθρώπου. Οτιδήποτε άλλο θα αποτελεί πράξη βαρβαρότητας απέναντι στην κοινωνία και ότι μπορεί να χαρακτηρισθεί στοιχείο πολιτισμού.

Σωτήρης Βλάχος.

Το κραχ του 1929 και το σήμερα- μέρος Κ

Μετά από περίπου τρεις δεκαετίες επιβολής των νεοφιλελεύθερων δογμάτων, θεωρητικής στήριξης τους σαν τις αιώνιες οικονομικές αλήθειες, διαπόμπευσης του δημόσιου τομέα και των κρατικών παρεμβάσεων στην οικονομία,

«… άρχισαν( μετά την κατάρρευση του 2008) να διοχετεύουν τρισεκατομμύρια δολάρια, ευρώ, γεν κλπ στο χρηματοπιστωτικό σύστημα… που μέχρι πριν από λίγους μήνες βρισκόταν στον κολοφώνα της δόξας του, συσσωρεύοντας αμύθητα κέρδη και διατρανώνοντας προκλητικά ότι είχε ανακαλύψει την αστέρευτη φλέβα χρυσού.»( Γιάννης Βαρουφάκης, Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, Ελληνική έκδοση 2012, σελ. 25)

«Και όταν αποδείκτηκε ότι όλο αυτό το δημόσιο χρήμα δεν έφτανε για να συγκρατήσει την κατάρρευση, οι πρόεδροι και πρωθυπουργοί μας, άντρες και γυναίκες με νεοφιλελεύθερα διαπιστευτήρια υπεράνω υποψίας, άρχισαν να εθνικοποιούν τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, ακόμα και αυτοκινητοβιομηχανίες με μια ‘σοσιαλμανία’ που ούτε ο Λένιν δεν είχε επιδείξει το 1917»( Το ίδιο, σελ. 25-26)

Τεράστια συμφέροντα πίσω από την αστοχία κινήσεων και προβλέψεων.

Όλες οι προβλέψεις- υπουργών οικονομικών, προέδρων κεντρικών τραπεζών, κορυφαίων στελεχών κορυφαίων οργανισμών ήταν απελπιστικά άστοχες. Θα μπορούσε η ανικανότητα όμως να ερμηνεύσει το γεγονός;

Στους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς όπως η Lehman Brothers, τους Οίκους αξιολόγησης όπως οι Moody’s, οι Standard & Poors, εργοδοτούνταν άτομα με ψηλά προσόντα από τα καλύτερα πανεπιστήμια.

«Λαμπρά μυαλά σε λαμπρούς Οργανισμούς και Οίκους», που όμως δεν είδαν αυτό που θα μπορούσε να εντοπίσει ο κάθε άνθρωπος. Ότι δηλαδή, όλες αυτές οι εκατοντάδες χιλιάδες και εκατομμύρια αμερικανοί, που με δυσκολία μπορούσαν να αντέξουν την δόση των 400 δολαρίων τον μήνα, δεν θα μπορούσαν να ανταποκριθούν όταν αυτή αναπροσαρμοζόταν στα 2000 ή 2500 δολάρια.

Καταθλιπτικά απλό στοιχείο για να διαφύγει οποιουδήποτε! Είναι ένα πράγμα όμως οι εξελίξεις στην επιστήμη να χρησιμοποιούνται για λύση προβλημάτων στις ζωές των ανθρώπων, και εντελώς διαφορετικό να επιστρατεύεται η «επιστήμη», σε μια εκ των προτέρων καθορισμένη αποστολή κατασκευής θεωρητικών μοντέλων, που να συνάδουν με τεράστια συμφέροντα ομάδων και τάξεων. Ο Larry Macdonald, εκ των αντιπροέδρων της Lehman Brothers, καταθέτει την δική του μαρτυρία:

«Η Lehman Brothers αγόραζε τις υποθήκες που άξιζαν 300 χιλιάδες δολάρια η κάθε μια σε ποσότητα δέκα χιλιάδων κάθε φορά, τις έδενε σε εγγυημένα ομόλογα (τίτλοι για τους οποίους μιλήσαμε επανειλημμένα)… και τις πουλούσαν στην αγορά... 1% τόκος σε μια δέσμη 3 δις δολαρίων... αυτό σημαίνει 30 εκατομμύρια στο εισόδημα της Lehman.." (Larry Macdonald, Colossal Failure of Common Sense, σελ 135)

Για να γίνει δυνατή η πούληση τέτοιων ποσοτήτων από «εγγυημένα» ομόλογα, έπρεπε η «επιστήμη» να βρίσκεται πίσω από την δημιουργία τους, αλλά και να εγγυηθεί την κορυφαία ποιότητα τους.

" Οι S&P, Fitch Ratins, και οι Moody's ήταν εκεί δίνοντας βαθμολογίες ΑΑΑ σαν σοκολάτες, μαζεύοντας τεράστιες χρεώσεις (fees) και βοηθώντας στην οργάνωση για την πούληση των ομολόγων σε όλο τον κόσμο." (Το ίδιο, σελ 140)

Ο Οίκος αξιολόγησης Moody's είχε εισοδήματα από τις δραστηριότητες του, στις οποίες πολύ σημαντικό μέρος αποτελούσε η αξιολόγηση τίτλων,

"800.7 εκατομμύρια δολάρια το 2001, το 2005 ανήλθαν στα 1.73 δισεκατομμύρια και το 2006 στα 2.037 δισεκατομμύρια." (Το ίδιο, σελ 200)

Αμύθητα ποσά, μέρος των οποίων διαμοιραζόταν μεταξύ των στελεχών που «διάχεαν» τα ρίσκα, που «διασφάλιζαν» το μέλλον, που έκλειναν τις συμφωνίες, που πουλούσαν τους τίτλους.

Οι πολυτελείς δεξιώσεις, οι πανάκριβες κατοικίες ο ήχος των γυαλιστερών Porsche, η απίστευτα προνομιακή ζωή, ήταν η δική τους πραγματικότητα.

Η άλλη πραγματικότητα ήταν αυτή της βαθιάς παράλληλης κρίσης της δεκαετίας του 1970 που όμως αντιμετωπίστηκε στην δεκαετία του 1980. Με «κάπως» αμφιλεγόμενες μεθόδους, είναι αλήθεια, αλλά αντιμετωπίστηκε. Όπως και μια σειρά άλλες τοπικές και περιφερειακές κρίσεις που ξέσπασαν από τότε σε όλες τις Ηπείρους, στην Λατινική Αμερική, την νοτιοανατολική Ασία, στις ίδιες τις ΗΠΑ την δεκαετία του 1990, το 2000. Κρίσεις που είχαν γίνει σύμφυτο φαινόμενο της νεοφιλελεύθερης περιόδου.

Και στην επόμενη ύφεση κάτι θα βρεθεί για αντιμετώπιση της. Αμφιλεγόμενο ή όχι μας παίρνει παρακάτω και βλέπουμε…

Έτσι, θεωρούσαν ότι μια κρίση που δεν θα μπορούν πια να διαχειριστούν

«… δεν θα έρθει επειδή έλεγαν ότι δεν θα έρθει…» Και αφού μια τέτοια

«…κρίση δεν έχει προκύψει, δεν θα συμβεί…» ( Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, σελ. 31).

Σωτήρης Βλάχος

Το κραχ του 1929 και το σήμερα- Μέρος Ι.

Και όταν, με την αναπροσαρμογή των δόσεων από “…400 δολάρια... δόση χάριτος... σε 2000... ή 2500,” οι εισπράκτορες των δόσεων, αντί για τους φτωχούς κατόχους( ΗΠΑ) στεγαστικών δανείων στο σπίτι, έβρισκαν τα κλειδιά του σπιτιού στο γραμματοκιβώτιο, τότε αναδεικνυόταν, σε όλο του το μεγαλείο, το πραγματικό νόημα του, φοβερού και τρομερού κατά τα άλλα, όρου Παγκοσμιοποίηση:

«Παγκοσμιοποίηση ήταν όταν ένας οικονομικά γυμνός κάτοχος στεγαστικού δανείου στο Stockton(ΗΠΑ) πτώχευε ξαφνικά, πετούσε τα κλειδιά του σπιτιού στο γραμματοκιβώτιο και εξαφανιζόταν- και το χρέος του των 300 χιλιάδων δολαρίων εμφανιζόταν σαν μη εξυπηρετούμενο στους ισολογισμούς μιας συνοικιακής τράπεζας στην Σαγκάη, την Σιγκαπούρη, το Τόκιο ή το Λονδίνο» (Colossal Failure of Common Sense”, Larry McDonald, σελ 161)

Οι φτωχοί των ΗΠΑ γελοιοποιούν την οικονομική ελίτ.

Η νεοφιλελεύθερη περίοδος και η ολοένα πιο καθοριστική λειτουργία των τραπεζών στο παγκόσμιο σύστημα, συνοδεύτηκε με χωρίς προηγούμενο εισαγωγή μαθηματικών μοντέλων στην οικονομική θεωρία. Λαμπρά μυαλά σε λαμπρούς Οργανισμούς και Οίκους αξιολόγησης όπως οι Μoody's, Standard & Poor's κλπ, πείστηκαν και έπεισαν ότι, χρησιμοποιώντας την επιστήμη, κουμάνταραν την ζούγκλα της παγκόσμιας αγοράς, διασφάλιζαν το ίδιο το μέλλον.

Πετώντας τα κλειδιά του σπιτιού στο γραμματοκιβώτιο, οι φτωχοί των ΗΠΑ, πετούσαν ταυτόχρονα στον κάλαθο των αχρήστων όλη την «επιστήμη» που τα golden boys είχαν δημιουργήσει, κοστίζοντας στις κοινωνίες, μέσα από μισθούς και φιλοδωρήματα, δισεκατομμύρια δολάρια.

Πόσο η οικονομική ελίτ ήξερε τι γινόταν ή τι έκανε.

Ο Βρετανός υπουργός οικονομικών και μετέπειτα πρωθυπουργός Gordon Brown, δήλωσε το 2006 ότι δεν έμπαινε πια ζήτημα

«… επιστροφής στους κύκλους ανάπτυξη, κρίση…»( Mick Brooks, Capitalist Crisis, English edition, 2012, σελ. 21)

Ο Mervyn King, Διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, δήλωσε το 2008, μήνες μόνο πριν την κατάρρευση ότι, η τελευταία δεκαετία ήταν μια ωραία δεκαετία

«χωρίς πληθωρισμό και με σταθερή ανάπτυξη»(Το ίδιο, σελ. 21)

Ο Οίκος S&P, έδωσε στην Lehman Brothers βαθμολογία AAA ένα μήνα πριν καταρρεύσει.

Το 2009, σε ακρόαση στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, ο Ρεπουμπλικάνος Speier, κατηγορούσε αντιπροσώπους του άλλου Οίκου αξιολόγησης, των Moody’s, ότι,

«Βαθμολογήσατε τις ΑIG και Lehman Brothers με AAA, AA λίγα λεπτά πριν καταρρεύσουν.»( Huffington Post : Credit Rating Agency Analysts Covering AIG, Lehman Brothers Never Disciplined, 13.7.2011)

Ακόμα και μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, ο πανίσχυρος υπουργός οικονομικών των ΗΠΑ στην τελευταία διακυβέρνηση Bush και πρώην Εκτελεστικός Διευθυντής της Goldman Sachs, Hank Paulson, δήλωνε σε ακρόαση του Κογκρέσου ότι προτιμούσε

«Τους μηχανισμούς της αγοράς»(Bush, Paulson reverse course in bailout plan, MSNBC NEWS, 14.10.2008)

Ώρες μετά, στον ίδιο χώρο, συνειδητοποιώντας τις διαστάσεις αυτού που συνέβαινε( αναφορά που κάναμε και σε προηγούμενο άρθρο), ζήτησε, με δραματικό τρόπο, την κρατική παρέμβαση:

“Εκτός και αν δράσετε άμεσα, το χρηματοπιστωτικό σύστημα αυτής της χώρας, και του κόσμου, θα διαλυθούν (melt down) μέσα σε λίγες μέρες.”( Α Colossal failure of Common Sense, Larry Macdonald, σελ.330)

Στις 29 Σεπτεμβρίου του 2008, όταν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα είχε πια γονατίσει, το παλληκάρι της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί, δήλωνε ότι

«Οι Γαλλικές Τράπεζες φαίνονται ικανές να αντεπεξέλθουν της απειλής»( The turmoil that begun on Wall Street now spans the globe, washigtonpost.com, 30.9.2008)

Την επόμενη, 30 Σεπτεμβρίου του 2008, συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη ανωτάτων τραπεζικών στελεχών, ανωτάτων συμβούλων του και του Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας για να… αντιμετωπίσει την έκτακτη κατάσταση.

Τον Οκτώβριο του 2008, ο Alan Greenspan, πρώην Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ και κύριος θεωρητικός της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής, εξομολογήθηκε ότι ανακάλυψε

«… ένα σφάλμα στον μοντέλο που προσδιόριζε το πώς λειτουργεί ο κόσμος»( Γιάννης Βαρουφάκης, Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, Ελληνική έκδοση 2012, σελ. 28)

Στο ερώτημα της Βασίλισσας, «Γιατί δεν το προβλέψατε;» η Βρετανική Ακαδημία έδωσε απάντηση στις 22 Ιουλίου του 2009, η οποία συνοψίζεται, θα πει ο Γιάννης Βαρουφάκης, στο:

«Ουπς! Την πατήσαμε. Παρατηρούσαμε την δημιουργία μιας τερατώδους φούσκας και νομίζαμε ότι βιώναμε την γέννηση ενός θαυμαστού νέου κόσμου»( Το ίδιο, σελ. 30)

Μετά από περίπου τρεις δεκαετίες επιβολής των νεοφιλελεύθερων δογμάτων, θεωρητικής στήριξης τους σαν τις αιώνιες οικονομικές αλήθειες, διαπόμπευσης του δημόσιου τομέα και των κρατικών παρεμβάσεων στην οικονομία,

«… άρχισαν να διοχετεύουν τρισεκατομμύρια δολάρια, ευρώ, γεν κλπ στο χρηματοπιστωτικό σύστημα… που μέχρι πριν από λίγους μήνες βρισκόταν στον κολοφώνα της δόξας του, συσσωρεύοντας αμύθητα κέρδη και διατρανώνοντας προκλητικά ότι είχε ανακαλύψει την αστέρευτη φλέβα χρυσού.»( Το ίδιο, σελ. 25)

«Και όταν αποδείκτηκε ότι όλο αυτό το δημόσιο χρήμα δεν έφτανε για να συγκρατήσει την κατάρρευση, οι πρόεδροι και πρωθυπουργοί μας, άντρες και γυναίκες με νεοφιλελεύθερα διαπιστευτήρια υπεράνω υποψίας, άρχισαν να εθνικοποιούν τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, ακόμα και αυτοκινητοβιομηχανίες με μια ‘σοσιαλμανία’ που ούτε ο Λένιν δεν είχε επιδείξει το 1917»( Το ίδιο, σελ. 25-26)

Σωτήρης Βλάχος

Το κραχ του 1929 και το σήμερα- μέρος Θ.

Μετά την δεκαετία του 1970, η παγκόσμια οικονομία στήθηκε πάνω σε

 «…ένα σύστημα πάρα πολύ ασταθές για να επιβιώσει στο διηνεκές…»( Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, Γιάννης Βαρουφάκης, ελληνική έκδοση του 2012, σελ. 63)

Ο ιστορικός του ρόλος ήταν συγκεκριμένος αλλά και χρονικά καθορισμένος:

«…συνέβαλε στη διατήρηση για δεκα­ετίες μιας παγκόσμιας ηρεμίας (ασταθούς, είναι η αλήθεια) η οποία βασιζόταν στη συνεχή εθελοντική ροή κεφαλαίων που μπορεί να ερμηνεύσει κανείς ως ‘δώρα υποτέλειας’ (αντί για φόρους) από την παγκόσμια περιφέρεια προς την αμερικάνικη μητρόπολη, τα οποία ‘δώρα’ η μητρόπολη, με τη σειρά της, τα χρησιμο­ποιούσε (καταναλώνο­ντάς τα) για να κρατά την περιφέρεια ακμαία.» ( Το ίδιο, σελ.  63.)

Παλάτια πάνω στην άμμο.

Με τα ‘δώρα υποτέλειας’, που προέρχονταν από την πούληση των τίτλων με τις απατηλές τιμές, οι κτηματομεσιτικές εταιρείες  

 «...Countrywide, New Century και Nova Star μεταξύ άλλων… δημι­ούρ­γησαν περισσότερο από 1 τρις δολάρια οικονο­μικής δραστηριότητας.» (Colossal Failure of Common Sense”, Larry McDonald, πρώτη έκδοση το 2009, σελ133)

«…τη χρονιά του 2006, ίσως το 50% της ανάπτυξης των ΗΠΑ να ήταν ψεύτικη – CDO, CMBSc, CLO και MBSc ( τίτλοι στους οποίους έχουμε αναφερθεί επανειλημμένα) ( Το ίδιο, σελ. 256)

Οι διεθνείς συναλλαγές που αφορούσαν το εμπόριο,  αντικαθιστούνταν ολοένα και περισσότερο με  αγοραπωλησίες συναλλάγματος.  Αυτές οι συν­­αλ­λαγές ήταν το 1973 της τάξης των 10 με 20 περίπου δις δολαρίων την ημέρα, και η αναλογία τους σε σχέση με το παγκόσμιο εμπόριο ήταν 2 προς 1… το 1996 αυτό το ποσό αυξήθηκε στα 1260 δις δολάρια και η αναλογία του σε σχέση με το παγκόσμιο εμπόριο στα 70 προς 1, φτάνοντας σε αξία το σύνολο των αποθεμάτων σε χρυσό και ξένο συνάλλαγμα όλων των χωρών του κόσμου.( John Eatwell και Lance Taylor, «Η παγκόσμια δίνη του χρήματος», σελ.  22-24.)  Μια  μέτρηση στα πρόθυρα της κατάρρευσης του 2008 θα αποσβόλωνε με τo μέγεθος της.  Αυτή

“...η στρατηγική δανεισμού των ΗΠΑ έχει γίνει σημαντικό στοιχείο στη διατήρηση της ζήτησης σε όλο τον κόσμο.  Αν η στρατηγική των ΗΠΑ αναγκαζόταν να αλλάξει, αυτό θα είχε σοβαρές επιπτώσεις για τη μελλοντική σταθερότητα και ανάπτυξη της παγκό­σμιας οικονομίας.” (John Eatwell and Lurence Taylor, “Global Finance at Risk”, πρώτη έκδοση 2002, σελ 122)

Οι φτωχοί των ΗΠΑ ανατρέπουν τους παγκόσμιους σχεδιασμούς

Η στρατηγική των ΗΠΑ αναγκάστηκε όντως να αλλάξει με το 2006. Αναποδογυρίζοντας την παγκόσμια οικονομία. Όχι γιατί το αποφάσισαν οι στρατηγικοί της προγραμματιστές, αλλά διότι το αποφάσισαν… οι φτωχοί κάτοχοι στεγαστικών δανείων. Όχι ακριβώς διότι αποφάσισαν να μην δανείζονται, αλλά διότι όταν ‘έφτασε’ ο τελικός λογαριασμός δεν μπορούσαν να πληρώσουν.

“...μια τεράστια αναπροσαρμογή( των δανείων) θα γινόταν σύντομα (μέσα στο 2005).  Ένα συνολικό ποσό 325 δισεκατομμυρίων δολαρίων θα αναπροσαρμοζόταν σε ψηλότερα επιτόκια στους επόμενους δώδεκα μήνες, και 490 δις στους επόμενους 36 μήνες” (Colossal Failure of Common Sense, σελ 135)

Αυτό θα σήμαινε ότι για χιλιάδες ανθρώπους η μηνιαία επιβάρυνση στον εισόδημα τους θα αυξανόταν από

“...400 δολάρια... δόση χάριτος... σε 2000...  ή 2500” (Το ίδιο, σελ 135)

Με δόση χάριτος( Teasing period- περίοδος μέχρι και τρία χρόνια κατά την οποία η δόση δεν κάλυπτε καλά καλά τους τόκους), ξεπέρασε η αμερικάνικη οικονομία την ύφεση της Άνοιξης του 2000, την τελευταία πριν το κραχ του 2008. Και με δάνεια για αγορά κατοικίας που πιο εύκολα τους δεν είχαν υπάρξει. Το ξεψείρισμα του κάθε αιτητή δανείου για κατοικία, η λεπτομερειακή εκτίμηση της δυνατότητας του να ανταποκριθεί στην αποπληρωμή του δανείου- όλα αυτά ανήκαν στο παρελθόν. Τώρα υπήρχε ένας θαυμαστός νέος κόσμος. Με τις κτηματομεσιτικές εταιρείες να διαφημίζουν, «Δάνεια χωρίς αποδεικτικά στοιχεία»( Νο Documents Loans), «Δάνεια Χωρίς Προκαταβολή»( No Down Payment Loans).

“Το 2005, το 43% των ατόμων που αγόραζαν οικία για πρώτη φορά δεν είχαν δώσει τίποτε για προκαταβολή.  Αυτός ο αριθμός είχε ανεβεί από το 27% το 2003” (Το ίδιο, σελ 157)

Και όταν, με την αναπροσαρμογή των δόσεων από 400 δολάρια... δόση χάριτος... σε 2000...  ή 2500, οι εισπράκτορες των δόσεων, αντί για τους φτωχούς κατόχους στεγαστικών  δανείων στο σπίτι, έβρισκαν τα κλειδιά του σπιτιού στο γραμματοκιβώτιο, τότε αναδεικνυόταν σε όλο του το μεγαλείο το πραγματικό νόημα του, φοβερού και τρομερού κατά τα άλλα, όρου Παγκοσμιοποίηση:

«Παγκοσμιοποίηση ήταν όταν ένας οικονομικά γυμνός κάτοχος στεγαστικού δανείου στο Stockton(ΗΠΑ), πτώχευε ξαφνικά, πετούσε τα κλειδιά του σπιτιού στο γραμματοκιβώτιο και εξαφανιζόταν- και το χρέος του των 300 χιλιάδων δολαρίων εμφανιζόταν σαν μη εξυπηρετούμενο στους ισολογισμούς μιας συνοικιακής τράπεζας στην Σαγκάη, την Σιγκαπούρη, το Τόκιο ή το Λονδίνο» (Colossal Failure of Common Sense”, Larry McDonald, σελ 161)

Σωτήρης Βλάχος